­č窭čç░ Cardano ako stred vesm├şru

Cardano ako stred vesm├şru

Vo videu Midnight Special Charles Hoskinson op├şsal ├║lohu Cardana v kontexte Midnight a partnersk├Żch re┼ąazcov. Midnight bol spomenut├Ż nieko─żkokr├ít, ale vysvetlenie sa to─Źilo okolo interoperability, supernodov, spolo─Źn├ęho s├║boru pravidiel at─Ć. To, ─Źo sa buduje, je ve─żk├ę. Treba doda┼ą, ┼że to bude trva┼ą roky, k├Żm sa to zrealizuje. Tento ─Źl├ínok vych├ídza z n├í┼ího ch├ípania Charlesovho videa a nemus├ş by┼ą ├║plne presn├Ż.

Najcennej┼íia vec ekosyst├ęmu Cardano

Najv├Ą─Ź┼í├şm hmatate─żn├Żm ├║spechom ekosyst├ęmu Cardano je vrstva akt├şv a z├║─Źtovania Cardano (CASL). To je vrstva, ktor├í v p├┤vodnom n├ívrhu mala n├ízov Cardano Settlement Layer (CSL).

CASL zah┼Ľ┼ła Ouroboros PoS, model eUTxO, Cardano native assets (CNA), Plutus scrips (─Źas┼ą aplik├íci├ş na re┼ąazci), liquid staking, multi-delegation, on-chain governance, Babel fees (zatia─ż neimplementovan├ę) a tak ─Ćalej.

CASL sa bude ─Źasom zlep┼íova┼ą. Vylep┼í├ş sa model eUTxO, pracuje sa na novom ┼ítandarde pre bezpe─Źnostn├ę tokeny, platforma Plutus sa bude modernizova┼ą a Input Endorsers zlep┼í├ş ┼ík├ílovate─żnos┼ą.

Toto je ─Źisto technologick├Ż poh─żad.

V├Żznamn├Ż je v┼íak aj soci├ílny a ekonomick├Ż aspekt, ke─Ć┼że pre ├║spech s├║ d├┤le┼żit├ş prev├ídzkovatelia poolov (SPO) a stakeri. 1 200 akt├şvnych poolov a 1,3 mil. stakerov je sol├şdny z├íklad pre vysok├Ż stupe┼ł decentraliz├ície.

CASL treba vn├şma┼ą nielen v kontexte technol├│gie, ale aj v kontexte decentraliz├ície. Na obr├ízku m├┤┼żete vidie┼ą, ─Źo stoj├ş za ├║spechom Cardano.

Charles v├Żslovne uviedol, ┼że nem├í zmysel to necha┼ą tak. Je lep┼íie to vyu┼żi┼ą.

Je d├┤le┼żit├ę poznamena┼ą, ┼że okrem decentraliz├ície poskytuj├║ prev├ídzkovatelia poolov v├Żpo─Źtov├ę zdroje sieti Cardano. Decentraliz├ícia a v├Żpo─Źtov├ę zdroje sa v s├║─Źasnosti nedaj├║ exportova┼ą do in├Żch ekosyst├ęmov. ─îo keby bolo mo┼żn├ę poskytova┼ą ich ako slu┼żbu in├Żm sie┼ąam?

Prev├ídzkovatelia poolov by z├şskali nov├Ż zdroj pr├şjmov a z├írove┼ł by sa zv├Ż┼íila decentraliz├ícia a bezpe─Źnos┼ą cel├ęho odvetvia. Ak by bolo mo┼żn├ę bezprobl├ęmovo prepoji┼ą re┼ąazce (interoperabilita), mohli by sa vytvori┼ą efekt├şvnej┼íie a hybridn├ę slu┼żby.

Charles predstavil ambici├│zny pl├ín na dosiahnutie tohto ve─żk├ęho cie─ża.

R├ímec na budovanie re┼ąazcov a nadraden├Żch uzlov

Na summite Cardano sa hovorilo o r├ímci Cardano PartnerChain Framework (CPF). Tento r├ímec by mal u─żah─Źi┼ą budovanie nov├Żch blockchainov. M├┤┼żu to by┼ą partnersk├ę re┼ąazce spolo─Źnosti Cardano.

Z├íkladnou my┼ílienkou je, ┼że CASL bude obklopen├Ż viacer├Żmi vrstvami slu┼żieb (partnersk├Żmi re┼ąazcami). CASL bude miestom, ktor├ę si zachov├í vysok├║ decentraliz├íciu, bude sa ve─żmi dobre ┼ík├ílova┼ą a kde bud├║ existova┼ą tokeny. Slu┼żby bude vyu┼ż├şva┼ą CASL. Ak maj├║ existova┼ą tokenizovan├ę re├ílne akt├şva, CASL bude miestom na ich vytvorenie. Slu┼żby (partnersk├ę re┼ąazce) bud├║ pou┼ż├şva┼ą tokeny z CASL.

Partnersk├ę re┼ąazce v┼íak m├┤┼żu umo┼żni┼ą razenie vlastn├Żch tokenov. Pre pr├şpady pou┼żitia, ktor├ę si vy┼żaduj├║ s├║kromie, je potrebn├ę pou┼żi┼ą blockchain s chr├ínen├Żmi ├║dajmi (Midnight).

Partnersk├ę re┼ąazce mo┼żno vytvori┼ą tak, aby boli zameran├ę na konkr├ętne pr├şpady pou┼żitia. M├┤┼że to by┼ą decentralizovan├ę ├║lo┼żisko, slu┼żba AI, Oracles, spr├íva ident├şt, slu┼żba KYC, slu┼żba ochrany s├║kromia (ako Midnight), DEX alebo dokonca centralizovan├í (alebo ─Źiasto─Źne decentralizovan├í) slu┼żba.

Takto bude mo┼żn├ę prepoji┼ą nielen existuj├║ce blockchainy, ale aj star┼íie syst├ęmy, ktor├ę chc├║ by┼ą u┼ż┼íie prepojen├ę s blockchainami.

Partnersk├ę re┼ąazce bud├║ ma┼ą svoj konsenzus, tokenomiku, spr├ívu at─Ć. Bud├║ to v podstate nez├ívisl├ę re┼ąazce, ktor├ę bud├║ schopn├ę zabezpe─Źi┼ą svoju bezpe─Źnos┼ą. Bezpe─Źnos┼ą v┼íak bude mo┼żn├ę zv├Ż┼íi┼ą t├Żm, ┼że si jej ─Źas┼ą po┼żi─Źaj├║ z CASL, t. j. v podstate zo z├íkladnej infra┼ítrukt├║ry Cardano (SPO).

Bezpe─Źnos┼ą z Cardana si mo┼żno po┼żi─Źa┼ą prostredn├şctvom Quorum samplingu SPO. SPO m├┤┼żu spusti┼ą supernode a m├┤┼żu udr┼żiava┼ą ─Źas┼ą partnersk├ęho re┼ąazca v bezpe─Ź├ş.

Partnersk├ę re┼ąazce bud├║ ma┼ą vrstvu, ktor├║ mo┼żno op├şsa┼ą ako spolo─Źn├Ż s├║bor pravidiel. Partnersk├ę re┼ąazce bud├║ m├┤c┼ą komunikova┼ą s Cardanom a tie┼ż medzi sebou navz├íjom.

Ako prepoji┼ą Cardano s Bitcoinom a Ethereom? Je potrebn├ę zariadi┼ą, aby sa v├Żvoj├íri in├Żch ekosyst├ęmov mohli ─żahko pripoji┼ą ku Cardanu. Je potrebn├ę vytvori┼ą povrchov├║ vrstvu, ktor├í bude ma┼ą ve─ża h├í─Źikov pre interoperabilitu. V├Żvoj├íri musia ma┼ą mo┼żnos┼ą ─żahko pou┼ż├şva┼ą slu┼żbu. V─Ćaka zjednoteniu bude pripojenie ─żahko a r├Żchlo realizovate─żn├ę. V─Ćaka tomuto pripojeniu m├┤┼że napr├şklad Bitcoin pou┼ż├şva┼ą DEX z ekosyst├ęmu Cardano.

Okrem toho sa maj├║ vytvori┼ą mosty bez d├┤very, ktor├ę bud├║ vyu┼ż├şva┼ą technol├│giu rekurz├şvnych d├┤kazov. Rekurz├şvne d├┤kazy poskytuj├║ vysok├Ż stupe┼ł istoty pre podporovan├ę re┼ąazce.

Rekurz├şvne d├┤kazy vyu┼ż├şvaj├║ kryptografiu s nulovou znalos┼ąou. T├║to technol├│giu mo┼żno vyu┼żi┼ą na interoperabilitu v blockchainoch, preto┼że umo┼ż┼łuje efekt├şvne overovanie transakci├ş a stavov v r├┤znych blockchainov├Żch sie┼ąach. Napr├şklad jeden blockchain by mohol poskytn├║┼ą rekurz├şvny d├┤kaz svojho stavu, ktor├Ż by potom mohol by┼ą overen├Ż in├Żm blockchainom, ─Źo by umo┼żnilo bezd├┤veryhodn├ę interakcie medzi re┼ąazcami.

Decentralizovan├í slu┼żba zvy─Źajne potrebuje na svoju prev├ídzku infra┼ítrukt├║ru, ktor├í m├┤┼że by┼ą viac alebo menej decentralizovan├í. Z├íkladn├í vrstva (CASL) mus├ş zosta┼ą decentralizovan├í, ale ─Źas┼ą slu┼żby m├┤┼że by┼ą menej decentralizovan├í. Ako celok bude slu┼żba decentralizovan├í (zachov├í sa autocustody akt├şv). Decentralizovan├í infra┼ítrukt├║ra je nie─Źo ├║plne in├ę ako blockchain. Infra┼ítrukt├║ra mus├ş ma┼ą predv├şdate─żn├ę poplatky, zdroje ┼ík├ílova┼ą pod─ża potreby, sp─║┼ła┼ą SLA at─Ć.

Blockchain Cardano je v podstate len z├║─Źtovacia vrstva s tenkou vrstvou programovate─żnosti (skripty Plutus).

─îo je to supernode?

Je to schopnos┼ą modulova┼ą a kontajnerizova┼ą ka┼żd├║ ─Źas┼ą infra┼ítrukt├║ry, ktor├║ m├┤┼żu SPO spusti┼ą. Partnersk├ę re┼ąazce bud├║ dodr┼żiava┼ą spolo─Źn├Ż ┼ítandard, aby sa dali kontajnerizova┼ą. SPO sa bud├║ m├┤c┼ą rozhodn├║┼ą, ktor├║ slu┼żbu (partnersk├Ż re┼ąazec) chc├║ podporova┼ą a prev├ídzkova┼ą na svojom uzle. Jedn├Żm kliknut├şm si m├┤┼żu stiahnu┼ą kontajner slu┼żby a spusti┼ą ju.

Cie─żom je, aby boli kontajnery ─Źo naj─żah┼íie. Na tento ├║─Źel sa pou┼żije Mithril, ktor├Ż umo┼żn├ş vytv├íra┼ą ─żahk├ę (pololiehk├ę) uzly partnersk├Żch re┼ąazcov. SPO nemusia sp├║┼í┼ąa┼ą pln├ę uzly ka┼żd├ęho partnersk├ęho re┼ąazca, ale aj tak bud├║ m├┤c┼ą spo─żahlivo overova┼ą bloky.

SPO m├┤┼żu prev├ídzkova┼ą uzly lacno a z├írove┼ł spo─żahlivo a bezpe─Źne. Efekt├şvnos┼ą zabezpe─Ź├ş vy┼í┼íie pr├şjmy.

Koncept supernode je u┼ż existuj├║cou technol├│giou. Charles spomenul, ┼że t├şm sa in┼ípiroval projektom Firefly spolo─Źnosti Hyperledger a ┼że je to dobr├í referencia.

Na obr├ízku ni┼ż┼íie m├┤┼żete vidie┼ą koncept supernode v ekosyst├ęme Cardano. SPO (s├║─Źas┼ą CASL) m├┤┼żu na svojom supernode spusti┼ą viacero ─żahk├Żch klientov partnersk├Żch re┼ąazcov (pod─ża vlastn├ęho v├Żberu) v kontajnerovej forme.

Stakery uvidia, ak├ę partnersk├ę re┼ąazce SPO sp├║┼í┼ąaj├║. Stakeri si m├┤┼żu vybra┼ą SPO pod─ża toho, ktor├ę partnersk├ę re┼ąazce podporuj├║.

T├şm IOG za─Źal budova┼ą Cardano PartnerChain Framework vyu┼żit├şm (pravdepodobne forknut├şm) ParityÔÇÖs Substrate. Substrate je n├ístroj na v├Żvoj blockchainov├ęho softv├ęru, ktor├Ż v├Żvoj├íri pou┼ż├şvaj├║ na vytv├íranie parachainov tvoriacich sie┼ą Polkadot. Substrate je v podstate SDK, pomocou ktor├ęho m├┤┼żu v├Żvoj├íri vytvori┼ą ak├Żko─żvek druh blockchainu, ktor├Ż nemus├ş by┼ą nevyhnutne ur─Źen├Ż pre ekosyst├ęm Polkadot.

Povedal, ┼że Substrate je len v├Żchodiskov├Ż bod a ┼że u┼ż bolo vykonan├ę obrovsk├ę mno┼żstvo zmien a ├║prav, aby framework sp─║┼łal po┼żiadavky ekosyst├ęmu Cardano. Pracuje na ┼łom vraj mnoho b├Żval├Żch v├Żvoj├írov Parity. M├┤┼że to s├║visie┼ą s t├Żm, ┼że spolo─Źnos┼ą Parity Technologies bola n├║ten├í prepusti┼ą 30 % svojich zamestnancov (pribli┼żne 100).

Dual Tokenomics

V s├║vislosti s Midnight Charles hovoril o modeli du├ílnych tokenov. Mali by existova┼ą dva tokeny. Jeden bude chr├ínen├Ż a bude existova┼ą na Midnight. Druh├Ż bude razen├Ż na Cardano.

Be┼żn├ę kryptomenov├ę mince sa sna┼żia splni┼ą dva nezlu─Źite─żn├ę ciele. By┼ą stabiln├ę, aby bolo mo┼żn├ę vopred predv├şda┼ą poplatky za slu┼żby. Mince maj├║ by┼ą ak├Żmsi stabiln├Żm ├║┼żitkov├Żm tokenom.

Na druhej strane sa kryptomeny vn├şmaj├║ ako invest├şcie. ─Żudia od nich o─Źak├ívaj├║ rast hodnoty na trhoch. Odr├í┼żaj├║ ├║spe┼ínos┼ą projektu. Sl├║┼żia tie┼ż na decentraliz├íciu siete a na riadenie.

In├Żmi slovami, v jednom kontexte sa vy┼żaduje stabilita, zatia─ż ─Źo v druhom treba po─Ź├şta┼ą s vysokou volatilitou.

Cie─żom je vybudova┼ą syst├ęm, ktor├Ż sp─║┼ła obe po┼żiadavky. Viac inform├íci├ş v┼íak zatia─ż nebolo zverejnen├Żch, ke─Ć┼że na detailoch sa st├íle pracuje.

Pozit├şvom je, ┼że medzi Cardanom a Midnightom bude pomerne siln├ę prepojenie. Spr├íva Midnight by mala by┼ą (d├║fajme) zalo┼żen├í na tokene, ktor├Ż bude existova┼ą na Cardano. Uvid├şme.

Pre pou┼ż├şvate─żov by to malo by┼ą jednoduch├ę.

Pou┼ż├şvate─ż aplik├ície zaplat├ş za slu┼żbu (ADA alebo napr├şklad tokenom Midnight) a poplatok sa automaticky rozdel├ş medzi v┼íetk├Żch, ktor├ş poskytli ─Źas┼ą slu┼żby. Teoreticky je mo┼żn├ę, ┼że aplik├ícia na Ethereum (nap├şsan├í v Solidity) bude pou┼ż├şva┼ą partnersk├Ż re┼ąazec na ukladanie ├║dajov a KYC a tieto slu┼żby mo┼żno bud├║ musie┼ą pou┼ż├şva┼ą Cardano (CASL). Je preto teoreticky mo┼żn├ę, ┼że ─Źas┼ą poplatku zaplaten├ęho v ETH sa prevedie na ADA, aby sa zaplatilo SPO, ktor├ş prev├ídzkuj├║ infra┼ítrukt├║ru na ukladanie a KYC.

Záver

V├Żvoj├íri v ekosyst├ęme Cardano musia okrem on-chain ─Źasti aplik├ície vytvori┼ą aj off-chain ─Źas┼ą. M├┤┼żu zv├í┼żi┼ą vytvorenie nov├ęho partnersk├ęho re┼ąazca namiesto off-chain ─Źasti.

Partnersk├ę re┼ąazce m├┤┼żu v├Żvoj├írom aplik├íci├ş poskytova┼ą slu┼żby. DEX na Cardano pre nat├şvne akt├şva (ADA a tokeny) m├┤┼że vyu┼ż├şva┼ą slu┼żbu KYC poskytovan├║ spolo─Źnos┼ąou Midnight. M├┤┼że by┼ą vytvoren├í burza KYC, ktor├í zostane self-custody. Vznikn├║ hybridn├ę slu┼żby, ─Źo je lep┼íia situ├ícia ako ma┼ą bu─Ć plne centralizovan├ę burzy (CEX), alebo len nedecentralizovan├ę (s obmedzen├Żmi mo┼żnos┼ąami dodr┼żiavania regul├íci├ş).

Prostredn├şctvom partnersk├ęho re┼ąazca bud├║ ma┼ą v├Żvoj├íri zo v┼íetk├Żch ekosyst├ęmov vr├ítane Cardano pr├şstup k r├┤znym slu┼żb├ím. Prostredn├şctvom h├í─Źikov bude mo┼żn├ę vyu┼ż├şva┼ą nielen slu┼żby poskytovan├ę partnersk├Żmi re┼ąazcami, ale aj CASL. Cardano sa potenci├ílne m├┤┼że sta┼ą centrom blockchainov├ęho priemyslu.

Je to v┼íak ve─żmi odv├í┼żne tvrdenie a nemus├ş sa tak sta┼ą. O─Źak├ívame, ┼że v nasleduj├║cich rokoch budeme sledova┼ą boj medzi dominantn├Żmi re┼ąazcami o to, aby sa stali dominantnou vrstvou z├║─Źtovania. Nemysl├şme si, ┼że to bude Bitcoin, preto┼że nem├í dobr├Ż koncept tokenov na prvej vrstve. Teoreticky by to mohlo by┼ą Ethereum, ak by sa lep┼íie ┼ík├ílovalo. Komunita by mala kl├ís┼ą osobitn├Ż d├┤raz na decentraliz├íciu a spr├ívu. Mus├şme si v┼íak uvedomi┼ą, ┼że rozhodovanie sa neriadi rozumom, ale chamtivos┼ąou.

To, ─Źo t├şm IOG buduje, je ve─żk├ę a treba doda┼ą, ┼że ve─żmi ambici├│zne. Dokonca si dovol├şm tvrdi┼ą, ┼że to m├┤┼że by┼ą v├Ą─Ź┼íie ako Cardano (hoci Cardano m├┤┼że zosta┼ą centrom v┼íetk├ęho - sta┼ą sa kotvou d├┤very). ┼Żia─ż, nevieme, kedy bude nov├Ż framework k dispoz├şcii pre v├Żvoj├írov. Ke─Ć bude framework k dispoz├şcii, m├┤┼że trva┼ą e┼íte nieko─żko rokov, k├Żm sa vytvoria prv├ę slu┼żby.

To, o ─Źom hovor├ş Charles, m├í zmysel. Je to dobr├Ż smer, preto┼że umo┼żn├ş udr┼żiava┼ą vlastn├║ ├║schovu akt├şv a budova┼ą slu┼żby nad blockchainom pomocou viac-menej decentralizovanej infra┼ítrukt├║ry (pod─ża potreby) a podporuje interoperabilitu.


P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: https://cexplorer.io/article/cardano-as-the-center-of-the-universe