­č窭čç░ Pre─Źo je Cardano open-source projekt

Pre─Źo je Cardano open-source projekt

Verejn├ę blockchainov├ę siete s├║ predov┼íetk├Żm o vytv├íran├ş d├┤very medzi pou┼ż├şvate─żmi a technol├│giou. Nesmie existova┼ą ┼żiadny sprostredkovate─ż, ktor├Ż by d├┤veru zneu┼żil vo svoj prospech. Cardano je open-source projekt. To je ve─żmi d├┤le┼żit├ę z mnoh├Żch h─żad├şsk, o ktor├Żch si povieme viac.

─îo je Cardano?

Pre v├Ą─Ź┼íinu pou┼ż├şvate─żov je Cardano ako slu┼żba, ktor├í im umo┼ż┼łuje posiela┼ą hodnoty. Aby mohli t├║to slu┼żbu pou┼ż├şva┼ą, musia ma┼ą na svojom po─Ź├şta─Źi blockchainov├║ pe┼ła┼żenku. Pe┼ła┼żenka dok├í┼że komunikova┼ą so sie┼ąou Cardano. Slu┼żby DeFi je mo┼żn├ę vo v├Ą─Ź┼íine pr├şpadov pou┼ż├şva┼ą aj prostredn├şctvom webov├Żch prehliada─Źov. Pe┼ła┼żenky zastupuj├║ pou┼ż├şvate─żov a s├║ v podstate sprostredkovate─żom, ktor├Ż im umo┼ż┼łuje vyu┼ż├şva┼ą slu┼żby DeFi. Funkcionalita slu┼żieb si vy┼żaduje interakciu so sie┼ąou Cardano.

Cardano je verejn├í blockchainov├í sie┼ą. Cardano funguje v─Ćaka dobrovo─żn├şkom z cel├ęho sveta, ktor├ş si na svoje po─Ź├şta─Źe nain┼ítalovali softv├ęr vytvoren├Ż t├şmom IOG. Z poh─żadu v├Żvoj├írov softv├ęru je Cardano po─Ź├şta─Źov├Ż program, ktor├Ż vykon├íva ur─Źit├ę procesy umo┼ż┼łuj├║ce chod siete.

V kontexte tohto ─Źl├ínku vn├şmajte Cardano predov┼íetk├Żm ako softv├ęr.

─îo je Open-Source?

Pojem ÔÇťopen-sourceÔÇŁ vznikol v odvetv├ş v├Żvoja softv├ęru. Ozna─Źuje softv├ęr, ktor├Ż m├┤┼że ktoko─żvek kontrolova┼ą, zdie─ża┼ą, ovl├ída┼ą a upravova┼ą. Predstavuje ┼ípecifick├Ż pr├şstup k tvorbe po─Ź├şta─Źov├Żch programov, ktor├Ż zd├┤raz┼łuje hodnoty transparentnosti, spolupr├íce a komunitne orientovan├ęho v├Żvoja.

Cardano je projekt s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom. To znamen├í, ┼że zdrojov├Ż k├│d mo┼żno n├íjs┼ą vo verejne dostupnom repozit├íri GitHub.

Ktoko─żvek na svete m├┤┼że vidie┼ą, ako sa Cardano vyv├şja, kto sa na ┼łom podie─ża a ako akt├şvne. Nez├ívisl├ş v├Żvoj├íri z cel├ęho sveta sa m├┤┼żu pozrie┼ą na kvalitu zdrojov├ęho k├│du a dodr┼żiavanie ┼ítandardov a procesov najlep┼í├şch postupov. O v├Żhod├ích budeme hovori┼ą nesk├┤r.

Naproti tomu existuje pr├şstup v├Żvoja propriet├írneho softv├ęru. Naz├Żva sa aj ÔÇťsoftv├ęr s uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│domÔÇŁ. Zdrojov├Ż k├│d tak├ęhoto programu m├┤┼żu kontrolova┼ą alebo meni┼ą len jeho vlastn├şci. Vo v├Ą─Ź┼íine pr├şpadov s├║ to s├║kromn├ę spolo─Źnosti, ktor├ę sa sna┼żia softv├ęr spe┼ła┼żi┼ą.

Z├ísadn├Ż rozdiel v d├┤vere v softv├ęr

V ─Źom sa l├ş┼íi softv├ęr s otvoren├Żm a uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│dom? V oboch pr├şpadoch softv├ęr vyv├şja t├şm odborn├şkov a v├Żvoj├írov softv├ęru. Rozdiel je v tom, ┼że v pr├şpade softv├ęru s uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│dom rozumie fungovaniu softv├ęru len uzavret├Ż okruh ─żud├ş. Zvy─Źajne ide o zamestnancov s├║kromnej spolo─Źnosti, ktor├ş nesm├║ verejne hovori┼ą o intern├Żch z├íle┼żitostiach spolo─Źnosti. Z poh─żadu pou┼ż├şvate─żov to znamen├í, ┼że musia spolo─Źnosti d├┤verova┼ą. Ak maj├║ ot├ízky, musia sa p├Żta┼ą z├ístupcov spolo─Źnosti a veri┼ą, ┼że im hovoria pravdu. Spolo─Źnosti maj├║ tendenciu utajova┼ą podrobnosti o fungovan├ş softv├ęru, preto┼że to pova┼żuj├║ za konkuren─Źn├║ v├Żhodu alebo nechc├║, aby niekto ─żahko skop├şroval konkr├ętne algoritmy. ─îasto by odhalenie podrobnost├ş o tom, ako softv├ęr funguje, mohlo vyvola┼ą nes├║hlas verejnosti. Fungovanie softv├ęru sa utajuje aj z bezpe─Źnostn├Żch d├┤vodov.

Je verejn├Żm tajomstvom, ┼że hlavn├Żm cie─żom soci├ílnych slu┼żieb je udr┼ża┼ą va┼íu pozornos┼ą ─Źo najdlh┼íie. Algoritmy v├ím preto predkladaj├║ inform├ície, ktor├ę sa v├ís emocion├ílne dot├Żkaj├║. M├┤┼żete c├şti┼ą potrebu dozvedie┼ą sa viac, reagova┼ą alebo sa nejak├Żm sp├┤sobom vyjadri┼ą. Diskutuje sa aj o schopnosti algoritmov cielene ovplyv┼łova┼ą va┼íe n├ízory.

S├║kromn├ę spolo─Źnosti s├║ orientovan├ę na zisk. Ich cie─żom je spe┼ła┼żi┼ą va┼íu pozornos┼ą a ur─Źite nie je v ich z├íujme zverej┼łova┼ą, ako dosahuj├║ zisk. Navy┼íe nie je mo┼żn├ę z├şska┼ą d├┤kazy o tom, ┼że firmy zneu┼ż├şvaj├║ svoje postavenie.

Cardano je verejn├í blockchainov├í sie┼ą, ktor├í mus├ş by┼ą ziskov├í, aby zabezpe─Źila bezpe─Źnos┼ą a decentraliz├íciu. Na rozdiel od s├║kromn├Żch spolo─Źnost├ş je Cardano projektom zameran├Żm na poslanie. Preto sl├║┼żi predov┼íetk├Żm verejnosti. Jeho cie─żom nie je dosahova┼ą zisk v prospech malej skupiny ─żud├ş. Cie─żom je dobre vykon├íva┼ą verejn├║ slu┼żbu a ├║plne transparentn├Żm sp├┤sobom z├şskava┼ą finan─Źn├ę prostriedky na odme┼łovanie prev├ídzkovate─żov poolov, stakerov a financovanie svojho ─Ćal┼íieho rozvoja.

Aby sie┼ą z├şskala d├┤veru verejnosti, mus├ş by┼ą zabezpe─Źen├ę, ┼że v┼íetko funguje tak, ako sa verejne propaguje a ako verejnos┼ą o─Źak├íva. To sa d├í dosiahnu┼ą len tak, ┼że sa spr├şstupn├ş zdrojov├Ż k├│d a umo┼żn├ş sa do┼ł ka┼żd├ęmu nahliadnu┼ą. ─Żudia potom m├┤┼żu technol├│gii d├┤verova┼ą priamo prostredn├şctvom zdrojov├ęho k├│du. Nie je potrebn├ę to─żko d├┤verova┼ą t├şmu alebo dokonca spolo─Źnosti.

Odborn├şci z cel├ęho sveta m├┤┼żu podrobne presk├║ma┼ą zdrojov├Ż k├│d a pouk├íza┼ą na pr├şpadn├ę probl├ęmy. To znamen├í, ┼że sa nem├┤┼żu objavi┼ą ┼żiadne tajomstv├í, z ktor├Żch by mohla ma┼ą prospech mal├í skupina ─żud├ş alebo ktor├ę by mohli by┼ą zneu┼żit├ę. ─Żudia na─Ćalej d├┤veruj├║ t├şmu a jeho schopnosti udr┼żiava┼ą zdrojov├Ż k├│d a inovova┼ą. V┼íetko v┼íak m├┤┼że skontrolova┼ą verejnos┼ą. Kontrola je to, ─Źo v pr├şpade softv├ęru s uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│dom ├║plne ch├Żba.

Pre─Źo je Cardano projekt s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom

Existuje mnoho dobr├Żch d├┤vodov, pre─Źo budova┼ą Cardano ako open-source projekt. Ako bolo op├şsan├ę vy┼í┼íie, v prvom rade s├║ to o─Źak├ívania ─żud├ş. Bolo by podozriv├ę, keby verejn├í blockchainov├í sie┼ą mala uzavret├Ż zdrojov├Ż k├│d a nikto by nevedel, ako vlastne funguje. Decentralizovan├Ż projekt mus├ş by┼ą zo svojej podstaty open source, preto┼że nesmie existova┼ą ┼żiadna tretia strana, ktorej by ─żudia mohli d├┤verova┼ą. Ka┼żd├í blockchainov├í sie┼ą m├í t├şm v├Żvoj├írov. To plat├ş rovnako pre Cardano ako pre Bitcoin alebo Ethereum. Ka┼żd├Ż projekt m├í definovan├ę pravidl├í pre ├║dr┼żbu softv├ęru a navrhovanie vylep┼íen├ş. Je d├┤le┼żit├ę, aby bolo v┼íetko ─Źo najtransparentnej┼íie a najotvorenej┼íie.

Blockchainov├ę siete s├║ decentralizovan├ę, ale decentraliz├ícia na ├║rovni v├Żvoja softv├ęru je ┼ąa┼żk├í, ak nie nemo┼żn├í. Transparentnos┼ą a otvorenos┼ą je jedin├Żm sp├┤sobom, ako v├Żvoj pribl├ş┼żi┼ą k decentraliz├ícii.

Pozrime sa teraz na ─Ćal┼íie v├Żhody projektov s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom.

Jednou z najv├Ą─Ź┼í├şch v├Żhod open-source projektov je vysok├í ├║rove┼ł bezpe─Źnosti. Softv├ęr s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom zo svojej podstaty umo┼ż┼łuje ka┼żd├ęmu h─żada┼ą a navrhova┼ą opravy bezpe─Źnostn├Żch ch├Żb. Navrhovan├ę opravy s├║ tie┼ż predmetom vz├íjomn├ęho hodnotenia. Softv├ęr sa tak otv├íra ve─żkej z├íkladni kontrol├│rov, ktor├ş m├┤┼żu r├Żchlo odhali┼ą probl├ęmy. Cardano je podobne ako mnoh├ę in├ę open-source projekty ove─ża bezpe─Źnej┼íie ako propriet├írne rie┼íenia.

Projekty s uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│dom m├┤┼żu obsahova┼ą exploity, o ktor├Żch existencii nikto ani netu┼í├ş. Ak si bezpe─Źnostn├║ chybu nev┼íimne t├şm, ktor├Ż m├┤┼że by┼ą mal├Ż alebo nem├í odborn├şkov na dan├║ oblas┼ą, na svete nie je nikto in├Ż, kto by mohol na chybu upozorni┼ą. Vo v┼íeobecnosti plat├ş, ┼że ─Ź├şm viac expertov zist├ş, ┼że k├│d je bezpe─Źn├Ż, t├Żm je to istej┼íie. V praxi je ve─żmi ─żahk├ę bezpe─Źnostn├ę riziko prehliadnu┼ą alebo si ho v├┤bec neuvedomi┼ą. Hackeri neust├íle vym├Ż┼í─żaj├║ nov├ę sp├┤soby, ako prelomi┼ą zabezpe─Źenie. Jedin├Ż sp├┤sob, ako doda┼ą bezpe─Źn├Ż softv├ęr, je by┼ą o krok pred hackermi.

─Äal┼í├şm dobr├Żm d├┤vodom pre otvoren├Ż zdrojov├Ż k├│d je zabr├íni┼ą existencii zadn├Żch vr├ít, ktor├ę s├║ implantovan├ę z nejak├ęho d├┤vodu. V pr├şpade closed-source nikto nem├┤┼że overi┼ą, ─Źi neexistuj├║. Ak t├şm vedome vytvor├ş zadn├ę vr├ítka vo svojom vlastnom softv├ęri, je ve─żmi pravdepodobn├ę, ┼że ich vyu┼żije vo svoj prospech. Zadn├ę vr├ítka m├┤┼żu t├şmu umo┼żni┼ą zastavi┼ą alebo obmedzi┼ą funk─Źnos┼ą alebo z├şska┼ą pr├şstup k nie─Źomu, ─Źo by malo zosta┼ą vo vlastn├şctve pou┼ż├şvate─żov. T├şm v podstate vyu┼ż├şva v├Żhodu sprostredkovate─ża.

M├┤┼że sa sta┼ą, ┼że t├şm vytvor├ş zadn├ę vr├ítka z├ímerne, ale nepl├ínuje ich vyu┼żi┼ą na ├║kor pou┼ż├şvate─żov. T├şm m├┤┼że chcie┼ą ma┼ą mo┼żnos┼ą zastavi┼ą vykon├ívanie k├│du v pr├şpade nejak├ęho z├íva┼żn├ęho probl├ęmu. Napr├şklad v pr├şpade hackersk├ęho ├║toku. To je legit├şmna po┼żiadavka, ale z poh─żadu pou┼ż├şvate─żov je to riziko. Ak m├í softv├ęr zadn├ę vr├ítka, t├şm by mal by┼ą transparentn├Ż, informova┼ą o nich pou┼ż├şvate─żov a jasne deklarova┼ą, za ak├Żch okolnost├ş sa bud├║ pou┼ż├şva┼ą.

Zadn├ę dvierka m├┤┼żu ma┼ą charakter bezpe─Źnostn├Żch zranite─żnost├ş. T├şm o zranite─żnosti nevie, ale niekto in├Ż si ju v┼íimne a vyu┼żije ju vo svoj prospech. Preto je d├┤le┼żit├ę, aby sa ktoko─żvek na svete mohol pozrie┼ą na zdrojov├Ż k├│d nez├ívisle od t├şmu a upozorni┼ą na zranite─żnosti. M├┤┼że ├şs┼ą o zranite─żnos┼ą, ktor├║ je ┼ąa┼żk├ę zneu┼żi┼ą, ale za ur─Źit├Żch okolnost├ş sa to d├í. V takom pr├şpade je dobr├ę, aby si to komunita uvedomila a po┼żadovala lep┼íie zabezpe─Źenie. T├şm potom navrhne a implementuje lep┼íie rie┼íenie.

Cardano pre┼ílo nez├ívisl├Żm auditom zdrojov├ęho k├│du

Cardano pre┼ílo nez├ívisl├Żm auditom zdrojov├ęho k├│du, ktor├Ż vykonala re┼ípektovan├í spolo─Źnos┼ą Root9B. T├şm IOHK chcel uisti┼ą pou┼ż├şvate─żov, ┼że Cardano je bezpe─Źn├Ż protokol. Po─Ćme sa spolo─Źne pozrie┼ą na zverejnen├Ż audit. Viac inform├íci├ş

Kontinuita open-source projektov je ich ─Ćal┼íou ve─żkou v├Żhodou. Tieto projekty bud├║ existova┼ą dlh┼íie, ak ich komunita pova┼żuje za u┼żito─Źn├ę. Ich k├│pie sa daj├║ ─żahko vytvori┼ą. Ak sa s├║kromn├í spolo─Źnos┼ą rozhodne presta┼ą pracova┼ą na projekte s uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│dom, nie je u┼ż mo┼żn├ę program opravi┼ą alebo vylep┼íi┼ą. Prirodzene strat├ş svojich pou┼ż├şvate─żov, ktor├Żch prevezm├║ konkuren─Źn├ę rie┼íenia.

V pr├şpade projektov s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom to nie je probl├ęm, preto┼że komunita vlastn├ş zdrojov├Ż k├│d a m├┤┼że pokra─Źova┼ą vo v├Żvoji. Cardano je v ruk├ích komunity, tak┼że ak by sa Charles Hoskinson a t├şm IOG rozhodli projekt opusti┼ą, hoci v tejto f├íze je to nepravdepodobn├ę, Cardano by sa vyv├şjalo ─Ćalej.

Hoci je jednoduch├ę vzia┼ą zdrojov├Ż k├│d Cardano alebo jeho ─Źasti a pou┼żi┼ą ho v inom projekte, netreba sa ob├íva┼ą konkuren─Źn├ęho prostredia. Komunita vo v┼íeobecnosti pou┼ż├şva p├┤vodn├║ verziu a k├│pie nemaj├║ tak├║ ┼íirok├║ pou┼ż├şvate─żsk├║ z├íklad┼łu. Komunita nem├┤┼że by┼ą forknut├í tak ─żahko ako zdrojov├Ż k├│d. Na druhej strane, ak m├í vznikn├║┼ą lep┼íia verzia Cardano, je vlastne dobr├ę, ┼że ju pou┼ż├şvatelia za─Źn├║ pou┼ż├şva┼ą. V├Żvoj je zdrav├Ż a nem├í zmysel br├íni┼ą mu t├Żm, ┼że zdrojov├Ż k├│d zostane uzavret├Ż.

─Äal┼íou v├Żhodou otvoren├ęho k├│du je, ┼że odborn├şci m├┤┼żu analyzova┼ą spr├ívanie programu a vysvetli┼ą ho ┼íirokej verejnosti. Nikto tak nemus├ş pochybova┼ą o spr├ívan├ş Cardana, jeho bezpe─Źnosti alebo decentraliz├ícii. Ak by expert na┼íiel nejak├Ż probl├ęm, upozornil by na┼ł komunitu. Ostatn├ş experti by mohli vyjadri┼ą svoj n├ízor. Je teda ┼ąa┼żk├ę tvrdi┼ą nie─Źo, ─Źo v skuto─Źnosti nie je pravda. V ka┼żdej komunite s├║ re┼ípektovan├ş odborn├şci, ktor├Żch n├ízory komunita po─Ź├║va.

Verejn├Ż zdrojov├Ż k├│d n├║ti jednotliv├Żch v├Żvoj├írov dod├íva┼ą kvalitn├║ pr├ícu a dodr┼żiava┼ą ┼ít├Żly a postupy tvorby k├│du. Ak v├Żvoj├ír vie, ┼że jeho pr├ícu uvid├ş cel├Ż svet, bude ju chcie┼ą robi┼ą dobre. Proces vz├íjomn├ęho hodnotenia zabezpe─Ź├ş kvalitu. Bezpe─Źnostn├Ż audit je dodato─Źnou z├írukou, ┼że v k├│de nie s├║ kritick├ę bezpe─Źnostn├ę chyby.

Vedeck├ę pr├íce s├║ tie┼ż verejn├ę

T├şm IOG zverej┼łuje aj v┼íetky vedeck├ę pr├íce t├Żkaj├║ce sa Cardana a ─Ćal┼í├şch t├ęm s├║visiacich s technol├│giou blockchain. Je zrejm├ę, ┼że t├şm uprednost┼łuje technologick├Ż pokrok a snahu o podporu decentraliz├ície v spolo─Źnosti pred vlastn├Żmi z├íujmami. Vedeck├Ż v├Żskum je n├íkladn├Ż proces, ktor├Ż si vy┼żaduje ─Źas, peniaze a odborn├şkov v danej oblasti. V─Ćaka t├şmu IOG bude ─żudstvo nav┼żdy vedie┼ą, ako vytvori┼ą funk─Źn├Ż mechanizmus Proof-of-Stake.

Nikto dnes nevie, pre ak├Ż projekt bud├║ tieto znalosti u┼żito─Źn├ę. Proof-of-Work bol p├┤vodne vytvoren├Ż ako ochrana proti spamu. V ─Źase jeho vytvorenia nikto netu┼íil, ┼że sa jedn├ęho d┼ła stane konsenzom siete Bitcoin. Bitcoin by nikdy nevznikol, keby mnoh├ş vedci pred jeho vznikom nepublikovali svoje vedeck├ę pr├íce o asymetrickej kryptografii, hashovac├şch funkci├ích, distribuovan├Żch sie┼ąach, blockchaine a ─Ćal┼í├şch t├ęmach. Bitcoin vznikol na z├íklade predch├ídzaj├║cich vedeck├Żch poznatkov. Otvoril nov├ę dvere a v├Żskum pokra─Źuje. Nov├ę poznatky sa vyu┼żij├║ v nov├Żch projektoch vr├ítane projektu Cardano. T├şm IOG vie, ak├ę technol├│gie s├║ potrebn├ę pre misiu Cardano, tak┼że m├┤┼że v├Żskum nasmerova┼ą spr├ívnym smerom.

Publikovan├ę vedeck├ę pr├íce maj├║ podobn├ę v├Żhody ako zverejnen├Ż zdrojov├Ż k├│d. Ktoko─żvek na svete si ho m├┤┼że pozrie┼ą a poskytn├║┼ą t├şmu sp├Ątn├║ v├Ązbu. Teda h─żada┼ą v nich chyby alebo potvrdi┼ą, ┼że dosiahnut├ę z├ívery s├║ spr├ívne. ─Äal┼í├ş vedci m├┤┼żu na pr├ícu nadviaza┼ą a pokra─Źova┼ą v ─Ćal┼íom v├Żskume. V├Żsledky potom m├┤┼że pou┼żi┼ą t├şm IOG. Je rozumn├ę publikova┼ą vedeck├ę pr├íce kv├┤li sp├Ątnej v├Ązbe a mo┼żnosti, ┼że niekto bude vo v├Żskume pokra─Źova┼ą.

Dostupnos┼ą vedeck├Żch pr├íc a zdrojov├ęho k├│du umo┼żn├ş vznik ─Ćal┼í├şch projektov a v├Żrazn├Ż pokrok v technologickom pokroku. Znamen├í to, ┼że nie je potrebn├ę financova┼ą rovnak├Ż alebo podobn├Ż v├Żskum od za─Źiatku. T├şm IOG vyrie┼íil mnoho zlo┼żit├Żch technick├Żch probl├ęmov a v├Żsledky s├║ k dispoz├şcii svetu zadarmo. Napr├şklad v projekte Polkadot sa pou┼żil Ouroboros Proof-of-Sake. T├şm nemusel znovu vynalieza┼ą koleso, potreboval len overi┼ą, ─Źi prijat├Ż PoS funguje tak, ako m├í. To je vo svete open-source ├║plne be┼żn├ę. T├şm IOG m├┤┼że jedn├ęho d┼ła pou┼żi┼ą pr├ícu in├ęho t├şmu. V┼íetky projekty sa takto navz├íjom podporuj├║.

Aj slu┼żby DeFi by mali by┼ą open-source

Je dobr├ę si uvedomi┼ą, ┼że ak├Żko─żvek softv├ęr, ktor├Ż pou┼ż├şvate v r├ímci decentralizovan├ęho odvetvia, by mal by┼ą open-source. To plat├ş aj pre slu┼żby DeFi, ktor├ę vyv├şjaj├║ t├şmy nez├ívisl├ę od t├şmu IOG. Zdrojov├Ż k├│d v┼íetk├Żch decentralizovan├Żch b├║rz, v├Żpo┼żi─Źn├Żch platforiem, trhov NFT a ─Ćal┼í├şch slu┼żieb by mal by┼ą open source a pred spusten├şm slu┼żby by ho mala skontrolova┼ą nez├ívisl├í tretia strana.

Niektor├ę t├şmy sa domnievaj├║, ┼że zdrojov├Ż k├│d nemusia zverej┼łova┼ą a ┼że sta─Ź├ş bezpe─Źnostn├Ż audit. To je ve─żmi nebezpe─Źn├Ż pr├şstup. V podstate to znamen├í, ┼że zdrojov├Ż k├│d vid├ş napr├şklad 5 v├Żvoj├írov a potom jedna bezpe─Źnostn├í spolo─Źnos┼ą, v ktorej sa na k├│d pozr├║ ─Ćal┼í├ş 2 odborn├şci. Nikto in├Ż nevie, ako sa zdrojov├Ż k├│d v skuto─Źnosti spr├íva, a st├íle v ┼łom m├┤┼żu by┼ą bezpe─Źnostn├ę chyby a zadn├ę vr├ítka.

Bezpe─Źnostn├Ż audit m├┤┼że poskytn├║┼ą vysok├║ mieru istoty o kvalite zdrojov├ęho k├│du, ale st├íle to nie je 100 % istota. D├┤vera pou┼ż├şvate─żov v projekt s uzavret├Żm zdrojov├Żm k├│dom m├┤┼że by┼ą ni┼ż┼íia.

T├şmy m├┤┼żu by┼ą v poku┼íen├ş odklada┼ą zverejnenie svojho zdrojov├ęho k├│du, preto┼że na ┼łom u┼ż nejak├Ż ─Źas pracuj├║ a nechc├║, aby ho niekto in├Ż ─żahko skop├şroval a pou┼żil zadarmo pre svoj vlastn├Ż projekt. M├┤┼że sa sta┼ą, ┼że t├şm s─ż├║bi zverejnenie zdrojov├ęho k├│du po ur─Źitom ─Źase, ke─Ć sa slu┼żba etabluje na trhu. Motiv├ícia t├şmu k tak├ęmuto spr├ívaniu je pochopite─żn├í, ale vo svete decentraliz├ície ne┼żiaduca.

M├┤┼że ├şs┼ą o to, ┼że t├şm chce svoje rie┼íenie r├Żchlo doda┼ą na trh, preto zdrojov├Ż k├│d nie je dobre nap├şsan├Ż alebo si je t├şm vedom├Ż niektor├Żch potenci├ílnych probl├ęmov. In├Żmi slovami, t├şm sa m├┤┼że sna┼żi┼ą maskova┼ą skuto─Źnos┼ą a vs├ídza┼ą viac na marketing ako na kvalitu. Pou┼ż├şvatelia by mali v┼żdy po┼żadova┼ą, aby bol zdrojov├Ż k├│d otvoren├Ż a aby sa k nemu mohli vyjadri┼ą odborn├şci z komunity.

Od textov├ęho editora ku kryptomen├ím a ─Ćalej

Softv├ęr zmenil sp├┤sob, ak├Żm funguje svet. Predt├Żm museli ─żudia v┼íetko robi┼ą ru─Źne. Ak chceli ma┼ą nejak├Ż z├íznam, museli si ho zap├şsa┼ą alebo vytla─Źi┼ą na papier a potom starostlivo ulo┼żi┼ą do arch├şvu. Bol to pr├ícny proces. Rovnako n├íro─Źn├ę bolo inform├ície n├íjs┼ą a znovu pou┼żi┼ą. Technologick├Ż pokrok umo┼żnil ka┼żd├ęmu z n├ís zaznamena┼ą ak├ęko─żvek ├║daje v digit├ílnej podobe a ─żahko ich uklada┼ą, vyh─żad├íva┼ą, triedi┼ą a dokonca ┼íifrova┼ą alebo analyzova┼ą.

Po─Ź├şta─Źov├ę programy s├║ mocn├ę n├ístroje. Niet divu, ┼że ich vyv├şjaj├║ IT spolo─Źnosti a profituj├║ z ich predaja. V┼íetci pou┼ż├şvame nejak├Ż opera─Źn├Ż syst├ęm, textov├Ż editor alebo prehr├íva─Ź. S pr├şchodom internetu za─Źali vznika┼ą programy, ktor├ę na svoje fungovanie pou┼ż├şvaj├║ komunika─Źn├ę protokoly. To umo┼żnilo ─żu─Ćom okam┼żite komunikova┼ą medzi sebou na dia─żku. Na za─Źiatku len p├şsomnou formou, dnes s├║ be┼żn├ę videohovory.

Soci├ílne siete s├║ v podstate tie┼ż len softv├ęr a sie┼ąov├ę protokoly. Ve─żk├ę IT spolo─Źnosti vytvorili slu┼żby so siln├Żm sie┼ąov├Żm efektom, ─Źo im v podstate d├íva ur─Źit├║ moc nad v┼íetk├Żmi pou┼ż├şvate─żmi. Aby si udr┼żali kontrolu, ich softv├ęr je ─Źasto uzavret├Ż. Nikto nem├┤┼że vyu┼żi┼ą firemn├ę znalosti a ─żahko skop├şrova┼ą slu┼żbu. Spolo─Źnosti si udr┼żiavaj├║ moc v─Ćaka svojej technologickej dominancii. Dominanciu mo┼żno v┼żdy zneu┼żi┼ą vo svoj prospech.

Nov├ę komunika─Źn├ę protokoly a kryptografia dali vznikn├║┼ą internetov├ęmu bankovn├şctvu. M├┤┼żeme hovori┼ą o prv├Żch digit├ílnych peniazoch. V├Żber banky v podstate znamen├í v├Żber webovej slu┼żby a mobilnej aplik├ície, ktor├║ v├ím banka poskytne na pou┼ż├şvanie va┼íich pe┼łaz├ş. Vklad├íte svoju d├┤veru do ┼ít├ítom regulovanej finan─Źnej in┼ítit├║cie. Banky s├║ centralizovan├ę, a preto m├┤┼żu svoje dominantn├ę postavenie aj zneu┼ż├şva┼ą.

Kryptomeny pri┼íli s konceptom decentraliz├ície a od za─Źiatku s├║ otvoren├ę. Oboje je mimoriadne d├┤le┼żit├ę. Decentraliz├ícia n├ím umo┼ż┼łuje zbavi┼ą sa neefekt├şvnych a nespo─żahliv├Żch sprostredkovate─żov. Namiesto toho, aby sme d├┤verovali in┼ítit├║cii alebo malej skupine ─żud├ş, ktor├ş s├║ za in┼ítit├║ciu zodpovedn├ş, m├┤┼żeme d├┤verova┼ą zdrojov├ęmu k├│du. Tento k├│d spravuj├║ dobrovo─żn├şci z cel├ęho sveta, tak┼że namiesto jednotlivcov d├┤verujeme celej skupine nez├ívisl├Żch ─żud├ş. Okrem toho ka┼żd├Ż z n├ís m├┤┼że by┼ą t├Żm, kto tento softv├ęr spust├ş. Sta─Ź├ş si nain┼ítalova┼ą pe┼ła┼żenku Daedalus, ─Źo je plnohodnotn├Ż uzol Cardano, ktor├Ż umo┼ż┼łuje komunikova┼ą so sie┼ąou Cardano bez sprostredkovate─żov.

Ak m├íte d├┤verova┼ą zdrojov├ęmu k├│du, ktor├Ż sa pou┼ż├şva na vytvorenie pln├ęho uzla a blockchainov├Żch pe┼ła┼żeniek, mus├ş by┼ą open-source a v ruk├ích komunity. Uzavret├Ż zdrojov├Ż k├│d ponech├íva kontrolu niekomu, kto m├┤┼że zneu┼żi┼ą svoje postavenie. Nikdy ned├┤verujte projektu, ktor├Ż m├í uzavret├Ż zdrojov├Ż k├│d. T├şm m├┤┼że ma┼ą zl├ę ├║mysly a nikto nez├ívisl├Ż zvonka to nem├┤┼że potvrdi┼ą ani vyvr├íti┼ą.

Fan├║┼íikovia decentraliz├ície s├║ ─Źasto aj z├ístancami otvoren├ęho k├│du. Je zrejm├ę, ┼że s rast├║cou popularitou kryptomien bude r├ís┼ą tlak na presadzovanie decentraliz├ície a uprednost┼łovanie projektov s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom. Tento tlak m├┤┼że by┼ą jedn├ęho d┼ła tak├Ż ve─żk├Ż, ┼że sa mu bud├║ musie┼ą prisp├┤sobi┼ą aj s├║─Źasn├ş IT giganti. Bude to ┼ąa┼żk├ę, preto┼że strata kontroly nad zdrojov├Żm k├│dom m├┤┼że ma┼ą za n├ísledok zn├ş┼żenie ziskov.

Nem├í zmysel pou┼ż├şva┼ą kryptomeny, dr┼ża┼ą ich vo vlastnej pe┼ła┼żenke a by┼ą n├║ten├Ż vzda┼ą sa kontroly v pr├şpade, ┼że ich chcete niekomu po┼żi─Źa┼ą na ├║rok. Predstavte si, ┼że by ste museli po┼żi─Źa┼ą svoje mince ADA centralizovanej banke za 5 % ├║rok. To je ├║plne v rozpore s cel├Żm konceptom decentraliz├ície. M├í zmysel roz┼í├şri┼ą mo┼żnosti decentraliz├ície a vytvori┼ą d├┤veryhodn├ę finan─Źn├ę slu┼żby. Inteligentn├ę zmluvy v podstate roz┼íiruj├║ mo┼żnosti decentraliz├ície t├Żm, ┼że umo┼ż┼łuj├║ programovate─żnos┼ą. Je mo┼żn├ę vytvori┼ą banku, ktor├í bude ├║plne transparentn├í a nikto z vonku nebude m├┤c┼ą ovplyv┼łova┼ą jej rozhodovanie.

Je ┼ąa┼żk├ę si predstavi┼ą, ┼że by ─żudia pochopili v├Żznam decentraliz├ície a open-source, nau─Źili sa pou┼ż├şva┼ą blockchainov├ę pe┼ła┼żenky a chr├íni┼ą SEED a potom by nechceli tieto koncepty ─Ćalej presadzova┼ą v spolo─Źnosti.

Decentraliz├ícia sa nezastavuje pri transak─Źn├Żch syst├ęmoch. Cardano umo┼żn├ş vytv├íra┼ą tokeny a vymie┼ła┼ą si ich pod─ża vopred stanoven├Żch pravidiel s k├Żmko─żvek na svete. Dvaja ─żudia sa nemusia navz├íjom pozna┼ą a d├┤verova┼ą si. Napriek tomu s├║ schopn├ş vymeni┼ą si mince ADA za tokeny HOSKY prostredn├şctvom decentralizovanej burzy. To je v┼íak len za─Źiatok.

Mus├şme tieto koncepty otestova┼ą a potom sa ich sna┼żi┼ą presadi┼ą vo v├Ą─Ź┼íej miere. Soci├ílne siete, banky a in┼ítit├║cie bud├║ ma┼ą jedn├ęho d┼ła decentralizovan├Ż z├íklad. ─Żudia bud├║ pou┼ż├şva┼ą internet prostredn├şctvom svojej blockchainovej pe┼ła┼żenky, kde bud├║ ich peniaze, identita, hist├│ria, ├║daje, tokeny, NFT a ─Ćal┼íie veci. Tak ako dr┼ż├şme SEED na ochranu minc├ş ADA, budeme m├┤c┼ą rovnak├Żm sp├┤sobom chr├íni┼ą aj in├ę veci vr├ítane n├í┼ího s├║kromia.

Záver

Koncept decentraliz├ície prin├í┼ía zmenu paradigmy. Pri finan─Źn├Żch alebo spolo─Źensk├Żch interakci├ích vyu┼ż├şvame slu┼żby sprostredkovate─żov, ktor├Żm ─Źasto nevedomky alebo neochotne odovzd├ívame moc. Tretie strany maj├║ mo┼żnos┼ą zneu┼żi┼ą svoje postavenie alebo neposkytn├║┼ą kvalitn├║ slu┼żbu. Z t├Żchto slu┼żieb m├┤┼żu profitova┼ą a zisk vyu┼żi┼ą na z├şskanie v├Ą─Ź┼íej moci v spolo─Źnosti. Koncepcia decentraliz├ície spolu so softv├ęrom s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom m├┤┼że zmeni┼ą pravidl├í hry. Cardano umo┼żn├ş vytvori┼ą d├┤veru medzi pou┼ż├şvate─żmi a stane sa ove─ża spo─żahlivej┼í├şm sprostredkovate─żom, ako to dok├í┼żu s├║─Źasn├ş centralizovan├ş sprostredkovatelia. V┼íetci ─żudia bud├║ ma┼ą kontrolu nad t├Żm, ako Cardano funguje, prostredn├şctvom otvoren├Żch vedeck├Żch ┼ít├║di├ş a zdrojov├ęho k├│du. ─Żudia by mali po┼żadova┼ą rovnak├Ż k├│d tret├şch str├ín, ktor├ę buduj├║ svoje slu┼żby nad Cardanom.


(Nap├şsal @Cardanians.io) - preklad @Martin.M
P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Why Cardano is an open-source project