­č窭čç░ Pochopenie hlavn├Żch princ├şpov decentraliz├ície

Pochopenie hlavn├Żch princ├şpov decentraliz├ície

Tento ─Źl├ínok pom├┤┼że nov├í─Źikom pochopi┼ą z├íkladn├ę princ├şpy decentraliz├ície blockchainu. Vysvetl├şme, ┼że decentraliz├ícia je rozsah a dynamick├Ż proces, ┼że z dvoch samostatn├Żch bodov zlyhania sa m├┤┼że sta┼ą jeden a ┼że istota bezpe─Źnosti je viac ne┼ż len predpoklad. Zameriame sa na v├Żrobu blokov a nie na spr├ívu. Princ├şpy s├║ v┼íak ─Źasto podobn├ę.

Decentralizácia je rozsah

Decentraliz├ícia nie je bin├írna hodnota, ktor├║ mo┼żno zapn├║┼ą a vypn├║┼ą. Decentraliz├ícia je rozsah. Spodn├í hranica je zn├íma. Ak je v sieti len jeden dominantn├Ż akt├ęr, ktor├Ż m├í absol├║tnu kontrolu nad produkciou blokov, sie┼ą je centralizovan├í.

Horn├║ hranicu je ┼ąa┼ż┼íie definova┼ą. V ide├ílnom pr├şpade by mal ma┼ą ka┼żd├Ż ├║─Źastn├şk syst├ęmu rovnak├║ rozhodovaciu pr├ívomoc. V praxi je v┼íak tento ide├íl nemo┼żn├ę dosiahnu┼ą, najm├Ą v pr├şpade blockchainu. Br├ínia tomu ekonomick├ę a technick├ę aspekty.

Decentraliz├ícia je zvy─Źajne zalo┼żen├í na drahom zdroji. Bohatstvo v na┼íej spolo─Źnosti nie je rozdelen├ę rovnomerne. Bohat├ş ─żudia si m├┤┼żu za peniaze k├║pi┼ą v├Ą─Ź┼íie mno┼żstvo drah├Żch zdrojov, tak┼że m├┤┼żu ma┼ą v├Ą─Ź┼íiu kontrolu nad sie┼ąou. Moc v sieti blockchain sa d├í k├║pi┼ą za peniaze.

Ka┼żd├Ż ├║─Źastn├şk siete nem├┤┼że vyr├íba┼ą bloky. Schopnos┼ą dosiahnu┼ą konsenzus by sa zni┼żovala so zvy┼íuj├║cim sa po─Źtom ├║─Źastn├şkov, preto┼że sa zvy┼íuj├║ n├íklady na v├Żpo─Źtov├ę zdroje a zlo┼żitos┼ą komunik├ície.

V nasleduj├║com texte pod ├║─Źastn├şkmi rozumieme t├Żch, ktor├ş sa akt├şvne podie─żaj├║ na v├Żrobe blokov. Teda predov┼íetk├Żm producentov blokov, ale aj deleg├ítov drah├Żch zdrojov (hash rate, mince).

Decentraliz├ícia je dynamick├Ż proces a v ─Źase sa neust├íle men├ş. ─Żudia reaguj├║ na udalosti a prij├şmaj├║ rozhodnutia, ktor├ę maj├║ priamy alebo nepriamy vplyv na kvalitu decentraliz├ície. Preto sa decentraliz├ícia m├┤┼że zvy┼íova┼ą alebo zni┼żova┼ą.

Na v├Żrobu blokov alebo spr├ívu mo┼żno definova┼ą viacero poz├şci├ş s r├┤znymi ├║lohami.

V Bitcoine sa na produkcii blokov podie─żaj├║ prev├ídzkovatelia poolov, ┼ąa┼żiarov, prev├ídzkovatelia pln├Żch uzlov a dr┼żitelia BTC. V Cardane je to podobn├ę. ├Ü─Źastn├şkmi s├║ prev├ídzkovatelia poolu, stakeri, prev├ídzkovatelia pln├Żch uzlov a dr┼żitelia ADA (ktor├ş z nejak├ęho d├┤vodu nevkladaj├║ ADA).

Ak by sme chceli kvantifikova┼ą decentraliz├íciu, bolo by potrebn├ę pop├şsa┼ą ├║lohy, definova┼ą ich vplyv na cel├║ infra┼ítrukt├║ru a potom pos├║di┼ą po─Źet jednotliv├Żch ├║─Źastn├şkov v kontexte ich pomernej ve─żkosti.

Porovn├ívanie dvoch blockchainov├Żch siet├ş navz├íjom m├┤┼że by┼ą z t├Żchto d├┤vodov n├íro─Źn├ę. Vo v├Ą─Ź┼íine blockchainov s├║ v┼íak ├║lohy ve─żmi podobn├ę. V├Ą─Ź┼íinou existuj├║ uzly produkuj├║ce bloky a subjekty, ktor├ę deleguj├║ moc (┼ąa┼żiarov, stakerov).

V ekosyst├ęme s├║ v┼żdy ve─żk├ş, stredn├ş a mal├ş hr├í─Źi. Star├ş ├║─Źastn├şci odch├ídzaj├║ a prich├ídzaj├║ nov├ş. V priebehu ─Źasu m├┤┼żu niektor├ş ├║─Źastn├şci postupne z├şska┼ą dominantn├ę postavenie.

Star├ş m├┤┼żu z├şska┼ą tak├ę siln├ę postavenie, ┼że pre nov├Żch m├┤┼że by┼ą ┼ąa┼żk├ę sa zapoji┼ą. Monopoliz├ícia moci je ne┼żiaduci stav, ale vyskytuje sa na trhoch a v politike.

V decentralizovanom ekosyst├ęme v┼żdy doch├ídza k boju o moc. Ak jeden alebo viac ├║─Źastn├şkov v tomto boji uspeje, za─Źne doch├ídza┼ą k centraliz├ícii.

Decentraliz├ícia je ako demokracia. O decentraliz├íciu je potrebn├ę neust├íle dba┼ą, upozor┼łova┼ą na probl├ęmy a rie┼íi┼ą ich. Bez tohto procesu si sk├┤r ─Źi nesk├┤r niekto m├┤┼że uzurpova┼ą nadmern├ę mno┼żstvo moci.

Decentraliz├ícia by mala by┼ą stabiln├í. V ide├ílnom pr├şpade by v┼íak mala r├ís┼ą (aspo┼ł mierne) spolu s po─Źtom nov├Żch pou┼ż├şvate─żov, t. j. ┼ík├ílova┼ą s prijat├şm.

Nem├í zmysel, aby sie┼ą kontroloval st├íle men┼í├ş po─Źet ├║─Źastn├şkov konsenzu, zatia─ż ─Źo po─Źet pou┼ż├şvate─żov rastie. D├í sa teda poveda┼ą, ┼że samotn├í stagn├ícia predstavuje riziko (alebo aspo┼ł varovn├Ż sign├íl), ak o─Źak├ívame vy┼í┼íiu adopciu.

┼Żiadny jedin├Ż bod zlyhania

Decentralizovan├í sie┼ą nesmie ma┼ą jedin├Ż bod zlyhania. To znamen├í, ┼że nesmie existova┼ą ┼żiadny slab├Ż bod, ktor├Ż by sa dal zneu┼żi┼ą na ├║tok alebo oslabenie siete.

V centralizovan├Żch sie┼ąach je t├Żmto slab├Żm bodom server, ku ktor├ęmu s├║ pripojen├ş klienti. Server je p├ín a klienti s├║ sluhovia. Klienti nem├┤┼żu navz├íjom komunikova┼ą bez servera. Ak server prestane fungova┼ą, v┼íetci klienti naraz prestan├║ pracova┼ą. Klient sa nem├┤┼że sta┼ą serverom. Server je preto jedin├Żm bodom zlyhania.

Ak by napr├şklad prestal fungova┼ą server va┼íej banky, ┼żiadny klient by nemohol uskuto─Źni┼ą bankov├Ż prevod. Niekto mus├ş opravi┼ą a re┼ítartova┼ą server, aby sa v┼íetko vr├ítilo do norm├ílu.

V praxi s├║ servery takmer v┼żdy z├ílohovan├ę. Ak jeden z nich zlyh├í, prevezme ho druh├Ż. Jeden server obsluhuje klientov, a ak zlyh├í, v┼íetky ├║lohy okam┼żite prevezme druh├Ż z├ílo┼żn├Ż server.

To v┼íak nie je to ist├ę ako decentraliz├ícia. Decentraliz├ícia nie je o prevzat├ş pr├íce v pr├şpade zlyhania, ale o spolo─Źnej zodpovednosti v┼íetk├Żch uzlov v sieti za t├║ ist├║ ├║lohu. In├Żmi slovami, uzly maj├║ medzi sebou podobn├ę postavenie a d├┤le┼żitos┼ą v kontexte ├║─Źasti na k─ż├║─Źov├Żch procesoch v syst├ęme.

Ak je n├íhle jeden uzol vypnut├Ż, vplyv na procesy v sieti bude minim├ílny. Ak bud├║ dva uzly offline v rovnakom ─Źase, dopad bude o nie─Źo vy┼í┼í├ş, ale pou┼ż├şvatelia si to s najv├Ą─Ź┼íou pravdepodobnos┼ąou ani nev┼íimn├║.

Cie─żom siete je maxim├ílna diverzifik├ícia, ─Źi u┼ż ide o po─Źet uzlov (alebo ich vlastn├şkov), geolokaliz├íciu, vyu┼ż├şvanie cloudov├Żch slu┼żieb at─Ć.

Ak 2 dominantn├ę pooly produkuj├║ bloky a jeden z nich n├íhle vypadne, m├┤┼że nasta┼ą kr├ítkodob├Ż probl├ęm, ktor├Ż si pou┼ż├şvatelia v┼íimn├║. Ak je v sieti 1000 producentov blokov a diverzifik├ícia je vysok├í, v├Żpadok jedn├ęho z nich (alebo dokonca 100) je bezv├Żznamn├Ż.

Ak s├║ v sieti dvaja dominantn├ş v├Żrobcovia blokov, ide o dva ÔÇťsingle points of failureÔÇŁ. Je d├┤le┼żit├ę poznamena┼ą, ┼że 2 tak├ęto body sa m├┤┼żu ─żahko sta┼ą jedn├Żm.

M├┤┼żu sa dohodn├║┼ą na spolupr├íci. Niekto sa m├┤┼że pok├║si┼ą za├║to─Źi┼ą na tieto dva body s├║─Źasne. Napr├şklad zacieli┼ą ├║tok DDoS na 2 dominantn├Żch v├Żrobcov blokov.

V┼żdy je jednoduch┼íie za├║to─Źi┼ą na men┼í├ş po─Źet cie─żov ako na ve─żk├Ż po─Źet.

Decentraliz├ícia rastie s vy┼í┼í├şm po─Źtom ├║─Źastn├şkov a diverzifik├íciou. Ak sa ├║─Źastn├şci navz├íjom nepoznaj├║ a je ich ve─żk├Ż po─Źet, je mal├í ┼íanca, ┼że sa dok├í┼żu na nie─Źom dohodn├║┼ą. Sie┼ą je tak chr├ínen├í pred vonkaj┼í├şmi aj vn├║torn├Żmi ├║tokmi.

Vonkaj┼í├ş ├║tok vykon├íva niekto, kto chce sie┼ą zni─Źi┼ą a nem├í k nej pozit├şvny vz┼ąah. ├Üto─Źn├şk m├┤┼że vykona┼ą ├║tok DDoS alebo 51 %. Vn├║torn├Ż ├║tok m├┤┼że vykona┼ą niekto, kto m├í k sieti pozit├şvny vz┼ąah, ale chce zneu┼żi┼ą svoje siln├ę postavenie. Na ├║toku sa m├┤┼żu dohodn├║┼ą napr├şklad 2 prev├ídzkovatelia dominantn├Żch baz├ęnov.

├Ü─Źastn├şci nemusia by┼ą t├ş, ktor├ş ├║tok dobrovo─żne iniciuj├║. M├┤┼żu by┼ą nedobrovo─żne alebo nevedomky zneu┼żit├ş na ├║tok alebo priamo prin├║ten├ş k ├║toku. Toto je d├┤le┼żit├Ż poznatok v kontexte nasleduj├║cej ─Źasti.

Istota je lepšia ako predpoklad

Decentraliz├ícia by nemala vych├ídza┼ą z predpokladu, ┼że pre dominantn├Żch ├║─Źastn├şkov je ekonomicky nev├Żhodn├ę ├║to─Źi┼ą na sie┼ą, ale z istoty, ┼że na ┼łu nem├┤┼żu ├║to─Źi┼ą z d├┤vodu vysokej decentraliz├ície.

Predpokladom je, ┼że ─Ź├şm viac subjektov sa z├║─Źast┼łuje na decentraliz├ícii, t├Żm lep┼íie, preto┼że sa nemusia navz├íjom pozna┼ą a je men┼íia pravdepodobnos┼ą, ┼że bud├║ spolupracova┼ą na ├║toku (alebo bud├║ zneu┼żit├ę ─Źi prin├║ten├ę k ├║toku).

Tento predpoklad znamen├í, ┼że ├║tok je technicky (relat├şvne) uskuto─Źnite─żn├Ż, ale existuj├║ aj in├ę, predov┼íetk├Żm ekonomick├ę d├┤vody, pre─Źo sa ho nedopusti┼ą.

M├┤┼żeme vyslovi┼ą ─Ćal┼í├ş predpoklad. Mo┼żno nikto nebude chcie┼ą sp├ícha┼ą trestn├Ż ─Źin fyzick├Żm ├║tokom ├║─Źastn├şkov, alebo nikto nenap├ş┼íe z├íkon, ktor├Ż by diktoval spr├ívanie ├║─Źastn├şkov. ┼Ąa┼żiari (deleg├íti moci) bud├║ delegova┼ą moc inde, ak sa pool bude spr├íva┼ą ne─Źestne (napr├şklad cenzurova┼ą transakcie).

Tak├Żchto teoretick├Żch predpokladov m├┤┼żeme urobi┼ą ve─ża, ale prax m├┤┼że by┼ą in├í s nepr├şjemn├Żmi d├┤sledkami pre decentraliz├íciu.

Uk├í┼żme si to na pr├şklade.

Ak sieti dominuje jeden producent blokov, tento subjekt m├┤┼że napr├şklad cenzurova┼ą bloky men┼í├şch producentov, a t├Żm ich ekonomicky zni─Źi┼ą. St├íle m├┤┼żeme predpoklada┼ą, ┼że dominantn├Ż v├Żrobca sa tohto ├║toku nedopust├ş, preto┼że je ekonomicky v├Żhodn├ę spr├íva┼ą sa ─Źestne a udr┼żiava┼ą ziskov├Ż chod podniku.

Tento ├║tok by v podstate zni─Źil nielen dominantn├ęho v├Żrobcu, ale aj poves┼ą celej siete (ak by neexistoval mechanizmus na zn├ş┼żenie moci ├║─Źastn├şka).

V tomto uva┼żovan├ş m├┤┼żeme pokra─Źova┼ą a zv├Ż┼íi┼ą po─Źet v├Żrobcov.

To ist├ę m├┤┼żeme predpoklada┼ą v pr├şpade 2 dominantn├Żch v├Żrobcov, 3 v├Żrobcov at─Ć.

Ak by sa na ├║toku z├║─Źastnil len jeden z dvoch dominantn├Żch v├Żrobcov, sie┼ą by bola st├íle spo─żahliv├í a do istej miery decentralizovan├í (zanedb├ívame vplyv ostatn├Żch men┼íinov├Żch v├Żrobcov).

Od ur─Źit├ęho po─Źtu v├Żrobcov sa st├íva istej┼í├şm predpoklad, ┼że ├║tok je neuskuto─Źnite─żn├Ż. Presnej┼íie povedan├ę, ┼íanca na ├║spech kles├í s rast├║cim po─Źtom ├║─Źastn├şkov.

Presn├ę ─Ź├şslo neexistuje. V ide├ílnom pr├şpade by sme sa mali pribl├ş┼żi┼ą k hranici maxim├ílnej mo┼żnej decentraliz├ície z h─żadiska technickej realizovate─żnosti.

Tak┼że istota nikdy nebude 100 %. Miera istoty v┼íak m├┤┼że r├ís┼ą.

V├Ą─Ź┼í├ş po─Źet ├║─Źastn├şkov je s├ím o sebe dobrou prevenciou proti ├║tokom. Ak m├í jeden ├║─Źastn├şk men┼íinov├Ż podiel moci (mo┼żno len 10 %) a predpoklad├í, ┼że ostatn├ş podobn├ş ├║─Źastn├şci (─Ćal┼í├şch 9 ├║─Źastn├şkov, ka┼żd├Ż s 10 %) sa bud├║ spr├íva┼ą ─Źestne, nem├í zmysel spr├íva┼ą sa ne─Źestne.

Ak s├║ ├║─Źastn├şci ekonomicky motivovan├ş spr├íva┼ą sa ─Źestne a navz├íjom nepoznaj├║ svoju strat├ęgiu, existuje vysok├í pravdepodobnos┼ą, ┼że k ├║toku ned├┤jde. Ak├Żko─żvek ├║tok m├í mal├║ ┼íancu na ├║spech. S rast├║cou centraliz├íciou sa zvy┼íuj├║ aj rizik├í.

Záver

Ako dosiahnu┼ą vysok├║ mieru decentraliz├ície? Je to kombin├ícia ekonomick├Żch stimulov, inkluz├şvnosti a schopnosti vykona┼ą ├║pravy v protokole, ak sa objav├ş probl├ęm, t. j. governance.

Pre spolo─Źnos┼ą je ┼ąa┼żk├ę pochopi┼ą a pou┼ż├şva┼ą decentralizovan├ę syst├ęmy, preto┼że od d├ívnych ─Źias ┼żijeme v hierarchickej spolo─Źnosti. V mnoh├Żch krajin├ích sa n├ím dar├ş udr┼żiava┼ą demokraciu. T├íto sk├║senos┼ą m├┤┼że by┼ą pre n├ís u┼żito─Źn├í. S blockchainmi to v┼íak bude zlo┼żitej┼íie, preto┼że nie je mo┼żn├ę vytvori┼ą syst├ęm, v ktorom 1 osoba = 1 hlas.

Moc v sieti sa d├í k├║pi┼ą za peniaze. ─îi sa n├ím to p├í─Źi alebo nie, blockchainy bud├║ ma┼ą tendenciu centralizova┼ą. S rast├║cim po─Źtom pou┼ż├şvate─żov sa bude nevyhnutne zvy┼íova┼ą soci├ílny a ekonomick├Ż v├Żznam blockchainu pre spolo─Źnos┼ą. Tlak na z├şskanie kontroly nad nimi sa bude zvy┼íova┼ą.

Budeme musie┼ą vynalo┼żi┼ą obrovsk├ę ├║silie, aby sme spr├ívne nastavili pravidl├í a stimuly a udr┼żali siete ─Źo najviac decentralizovan├ę. Ur─Źite sa ned├í poveda┼ą, ┼że sme vyrie┼íili v┼íetky probl├ęmy s├║visiace s decentraliz├íciou, preto┼że prijatie je n├şzke, ─Źo koreluje so snahou o ovl├ídnutie siet├ş. D├┤le┼żit├í sk├║┼íka je pr├íve pred nami.


P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Understanding The Main Principles Of Decentralization | Cardano Explorer (cexplorer.io)