­č窭čç░ Web3 na Cardane

Web3 na Cardane

─îo je Web3

Ak budeme hovori┼ą o tretej iter├ícii webu, je dobr├ę vysvetli┼ą, ak├ę boli predch├ídzaj├║ce dve. Prv├í iter├ícia webu bola len na ─Ź├ştanie. To znamen├í, ┼że autori uverej┼łovali ─Źl├ínky na serveri a pou┼ż├şvatelia ich mohli len ─Ź├şta┼ą. Nemuseli sa prihlasova┼ą a nikto neoveroval ich toto┼żnos┼ą. V┼íetky inform├ície boli vo─żne dostupn├ę. T├ş, ktor├ş chceli publikova┼ą ─Źl├ínky, museli ma┼ą pr├şstup na server, kde mohli ─Źl├ínok ulo┼żi┼ą. Pre Web1 sa pou┼ż├şvali protokoly s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom. Z├íkladn├Żmi protokolmi boli TCP/IP a najpou┼ż├şvanej┼í├ş HTTP. D├í sa poveda┼ą, ┼że internet bol zadarmo.

Web2 sa zrodil po─Źas dot-com bubliny v novom tis├şcro─Ź├ş a je charakteristick├Ż t├Żm, ┼że pou┼ż├şvatelia m├┤┼żu vytv├íra┼ą a zdie─ża┼ą inform├ície. Ide o internet, ako ho pozn├íme dnes. D├í sa op├şsa┼ą ako ─Ź├ştanie a z├ípis. Pou┼ż├şvatelia dostali mo┼żnos┼ą vytv├íra┼ą a zverej┼łova┼ą vlastn├Ż obsah. Nemuseli to by┼ą len ─Źl├ínky, ale aj em├│cie, koment├íre na Facebooku alebo kr├ítke spr├ívy na Twitteri.

Web2 prestal by┼ą slobodn├Ż, preto┼że ve─żk├í p├Ą┼ąka platila ├║─Źty za prev├ídzku serverov a prevzala kontrolu nad obsahom a pou┼ż├şvate─żmi. Mnoh├ę slu┼żby dnes vy┼żaduj├║ od pou┼ż├şvate─żov prihl├ísenie. Digit├ílna identita je d├┤le┼żit├í, preto nie je prekvapuj├║ce, ┼że spolo─Źnosti ako Google, Facebook a Twitter prevzali kontrolu. Tieto spolo─Źnosti p├┤sobia ako poskytovatelia identity. To znamen├í, ┼że digit├ílne identity vlastnia centralizovan├ę org├íny, ktor├ę maj├║ monopolizovan├ę syst├ęmy d├┤very. Ak sa dnes chcete prihl├ísi┼ą do nejakej slu┼żby, m├┤┼żete tak urobi┼ą prostredn├şctvom svojich ├║─Źtov u uveden├Żch gigantov. Pou┼ż├şvatelia vymenili pohodlie za cenn├ę inform├ície, ktor├ę ├║plne zadarmo odovzd├ívaj├║ IT gigantom, ktor├ş z nich profituj├║. Pou┼ż├şvatelia Web2 s├║ produkty.

Web3 roz┼íiruje mo┼żnosti internetu o mo┼żnos┼ą vlastni┼ą. Ako tvorca obsahu nem├ím ┼żiadnu kontrolu nad platformou, kde je m├┤j obsah zverejnen├Ż. Nevlastn├şm text a platforma rozhoduje o tom, kto ho bude ─Ź├şta┼ą. Ak sa platforma rozhodne text nezverejni┼ą, m├ím smolu. Ak sa platforma rozhodne odstr├íni┼ą moje konto, m├┤┼że tak urobi┼ą kedyko─żvek. Okam┼żite strat├şm pr├şstup k svojim ─Źitate─żom. Cie─żom Web3 je umo┼żni┼ą ─żu─Ćom vlastni┼ą svoj obsah, identitu, ├║daje s├║visiace s identitou, peniaze a in├ę cennosti. ─Żudia bud├║ rozhodova┼ą o tom, ─Źo chc├║ zdie─ża┼ą a komu to po┼íl├║. Okrem toho Web3 prich├ídza s my┼ílienkou ─Źiasto─Źn├ęho vlastn├şctva samotnej platformy. Ak platforma Web2 zarob├ş peniaze z reklamy, m├┤┼że si v┼íetko necha┼ą pre seba. V pr├şpade spolo─Źn├ęho vlastn├şctva je mo┼żn├ę, ┼że sa zisk spravodlivo rozdel├ş medzi autorov, ─Źitate─żov a platformu. Web3 mo┼żno op├şsa┼ą ako ─Ź├ştanie a p├şsanie vo vlastn├şctve.

Princ├şpy Web3 s├║ podobn├ę vlastnostiam blockchainu

Ak sa nad t├Żm zamysl├şte viac, zist├şte, ┼że Web3 v podstate kop├şruje k─ż├║─Źov├ę vlastnosti blockchainu. Uk├í┼żme si to na sieti Cardano. Ktoko─żvek na svete si m├┤┼że stiahnu┼ą pe┼ła┼żenku Cardano a za─Źa┼ą pou┼ż├şva┼ą sie┼ą na finan─Źn├║ alebo soci├ílnu interakciu so svojimi rovesn├şkmi. Cardano je glob├ílna sie┼ą a je dostupn├í v┼íade. Nie je potrebn├ę nikoho ┼żiada┼ą o povolenie. Ke─Ć pou┼ż├şvate─ż odo┼íle transakciu, m├í takmer 100 % istotu, ┼że ju nikto nebude cenzurova┼ą. Nikto nem├┤┼że zabavi┼ą mince ADA niekde uprostred procesu. K─ż├║─Źov├ę vlastnosti sa dosahuj├║ prostredn├şctvom decentraliz├ície siete a finan─Źn├Żch stimulov. M├┤┼żeme poveda┼ą, ┼że s mincami ADA sme vytvorili platformu, ktor├í je vo vlastn├şctve komunity, a nie centr├ílneho org├ínu. To bude plati┼ą dovtedy, k├Żm bud├║ mince dobre distribuovan├ę medzi pou┼ż├şvate─żov.

Ka┼żd├║ blockchainov├║ sie┼ą mo┼żno vn├şma┼ą ako s├║bor pravidiel, ktor├ę s├║ zap├şsan├ę v zdrojovom k├│de. V sieti Cardano je tak napr├şklad pr├şsne definovan├ę, ─Źo presne sa m├í robi┼ą s vybran├Żmi poplatkami a ako sa maj├║ rozdeli┼ą medzi platformu a zainteresovan├ę strany. Decentralizovan├ę slu┼żby, ako napr├şklad DEX, mo┼żno tie┼ż vn├şma┼ą ako organiz├íciu, ktor├║ mo┼żno vlastni┼ą prostredn├şctvom tokenov. Tokeny m├┤┼żu umo┼żni┼ą hlasovanie a pr├şpadn├║ zmenu pravidiel alebo nastaven├ş slu┼żby. Mo┼żnos┼ą meni┼ą pravidl├í a vyv├şja┼ą sa je pre ─Ćal┼í├ş rozvoj slu┼żby celkom z├ísadn├í. Centraliz├ícia je v├Żhodn├í v tom, ┼że pravidl├í mo┼żno meni┼ą alebo v├Żvoj usmer┼łova┼ą okam┼żite. Bohu┼żia─ż, centraliz├ícia je aj slab├Żm miestom z h─żadiska zneu┼żitia moci.

Kryptomeny s├║ popul├írne z mnoh├Żch d├┤vodov. Jedn├Żm z nich je k─ż├║─Źov├Ż fakt, ┼że nie s├║ kontrolovan├ę centr├ílnymi org├ínmi. To umo┼ż┼łuje zabezpe─Źi┼ą nemennos┼ą pravidiel, ktor├ę boli na za─Źiatku nastaven├ę spravodlivo pre v┼íetk├Żch. Ak by sa pravidl├í zmenili, bolo by to kolekt├şvne rozhodnutie v├Ą─Ź┼íiny. V z├ísade sa presadzuj├║ len tie rozhodnutia, ktor├ę s├║ priazniv├ę pre v├Ą─Ź┼íinu. Kontrola nad pravidlami predstavuje z├ísadn├Ż rozdiel medzi centralizovan├Żm a decentralizovan├Żm syst├ęmom. Z├írove┼ł je k─ż├║─Źov├Żm prvkom z h─żadiska mo┼żnosti vlastni┼ą alebo zdie─ża┼ą vlastn├şctvo. V ide├ílnom svete Web3 v├ím nikto nem├┤┼że vzia┼ą hodnotu ani v├ím zabr├íni┼ą v jej vytv├íran├ş.

Mo┼żno poveda┼ą, ┼że Web3 je snahou o dosiahnutie v├Ą─Ź┼íieho stup┼ła decentraliz├ície na internete. ─Żudia mohli vyu┼ż├şva┼ą vy┼í┼íiu mieru slobody na Web1, ale internet nepon├║kal pou┼ż├şvate─żom ve─ża u┼żito─Źn├Żch slu┼żieb. Web2 v├Żrazne roz┼í├şril u┼żito─Źn├ę slu┼żby, ale za cenu centraliz├ície, po ktorej nasledovalo zneu┼ż├şvanie moci. Sloboda sa tie┼ż zn├ş┼żila a d├í sa poveda┼ą, ┼że moc IT gigantov neust├íle rastie. Web3 sa sna┼ż├ş oslabi┼ą moc ve─żk├Żch IT gigantov a vr├íti┼ą moc do r├║k pou┼ż├şvate─żov. V podstate ide o rovnak├Ż princ├şp, ak├Ż sa sna┼ż├ş dosiahnu┼ą Bitcoin na ├║rovni pe┼łaz├ş. Ur─Źit├í ─Źas┼ą fan├║┼íikov Bitcoinu ver├ş, ┼że Bitcoin m├┤┼że oslabi┼ą postavenie centr├ílnych b├ínk a nahradi┼ą fiat peniaze. Bitcoin a Web3 maj├║ v podstate ├║plne rovnak├Ż cie─ż. Sna┼żia sa da┼ą ─żu─Ćom v├Ą─Ź┼íiu kontrolu nad ich osudom a da┼ą im mo┼żnos┼ą vyhn├║┼ą sa tret├şm stran├ím, ktor├ę uplat┼łuj├║ svoje siln├ę postavenie.

Web3 pom├íha realizova┼ą p├┤vodn├║ v├şziu kryptomien. Ak sa ─żudia usiluj├║ o nez├ívislos┼ą, chc├║ viac d├┤verova┼ą technol├│gi├ím a uprednost┼łuj├║ kolekt├şvne rozhodovanie pred centr├ílnym pl├ínovan├şm, cesta k tomuto cie─żu vedie cez decentraliz├íciu. Fan├║┼íikovia kryptomien sa sna┼żia nanovo definova┼ą spolo─Źensk├║ zmluvu, ─Źo nie je ni─Ź in├ę ako zmena pravidiel, pod─ża ktor├Żch sa riadi spolo─Źnos┼ą. Zv├ş┼ąazi┼ą nad centr├ílnymi bankami je rovnako ve─żk├í v├Żzva ako snaha porazi┼ą IT gigantov. Obe s├║ d├┤le┼żit├ę na ceste k slobode.

Ak ─żudia pochopia v├Żznam decentraliz├ície a jej v├Żhody, bud├║ chcie┼ą presadzova┼ą jej princ├şpy v┼íade, kde je to mo┼żn├ę a technologicky uskuto─Źnite─żn├ę. Dalo by sa dokonca poveda┼ą, ┼że nem├í zmysel usilova┼ą sa o slobodn├ę peniaze a ponecha┼ą banky, soci├ílne siete a v┼íetko ostatn├ę v ruk├ích gener├ílnych riadite─żov. Ak sa koncept decentraliz├ície presad├ş, prinesie z├ísadn├ę spolo─Źensk├ę zmeny a v s├║─Źasnosti nevieme predpoveda┼ą, ako bude spolo─Źnos┼ą vyzera┼ą a ak├ę bud├║ jej preferencie. Web3 nie je ni─Ź in├ę ako vyu┼żitie technol├│gie blockchain a rie┼íenie probl├ęmov centraliz├ície z inej strany, ne┼ż sa p├┤vodne zam├Ż┼í─żalo pri zrode kryptomien.

Pre─Źo je d├┤le┼żit├ę vlastni┼ą infra┼ítrukt├║ru

Medzi va┼í├şm vlastn├şctvom a decentralizovanou sie┼ąou existuje priame prepojenie. ADA alebo BTC m├┤┼żete vlastni┼ą v├Żlu─Źne prostredn├şctvom s├║kromn├ęho k─ż├║─Źa a nikto na svete v├ím ho nem├┤┼że vzia┼ą. To v┼íak plat├ş len dovtedy, k├Żm Cardano a sie┼ą Bitcoin existuj├║ a udr┼żiavaj├║ si vysok├Ż stupe┼ł decentraliz├ície. Ak by decentralizovan├í sie┼ą prestala existova┼ą, mince tie┼ż okam┼żite stratia hodnotu. Ak niekto ovl├ídne konsenzus siete, sie┼ą prestane by┼ą decentralizovan├í, a teda neexistuje ┼żiadna z├íruka, ┼że sa bud├║ dodr┼żiava┼ą pravidl├í.

─Żudia sa musia nau─Źi┼ą, ┼że ak chc├║ z├şska┼ą kontrolu nad svojimi akt├şvami, nejde len o ochranu vlastn├Żch s├║kromn├Żch k─ż├║─Źov. Je aj v z├íujme vlastn├şkov kryptomien, aby sa zachovala vysok├í ├║rove┼ł decentraliz├ície siete. Blockchain je digit├ílna technol├│gia postaven├í na princ├şpoch distrib├║cie energie. T├íto moc mus├ş by┼ą skuto─Źne rozdelen├í medzi ─Źo najv├Ą─Ź┼í├ş po─Źet pou┼ż├şvate─żov. ├Ü─Źas┼ą na decentraliz├ícii mus├ş by┼ą jednoduch├í a cenovo dostupn├í.

V ekosyst├ęme Cardano je ├║─Źas┼ą na decentraliz├ícii ve─żmi jednoduch├í, preto┼że ka┼żd├Ż majite─ż mince ADA m├í v podstate ─Źas┼ą rozhodovacej moci. Ka┼żd├Ż dr┼żite─ż mince ADA tak v podstate vlastn├ş mal├║ alebo v├Ą─Ź┼íiu ─Źas┼ą infra┼ítrukt├║ry, ktor├í chr├íni jeho vlastn├ę akt├şva. Ak sa spolo─Źnosti Cardano ekonomicky dar├ş, v┼íetci dr┼żitelia minc├ş ADA m├┤┼żu by┼ą protokolom odmenen├ş. Existuje priama ekonomick├í motiv├ícia podie─ża┼ą sa na decentraliz├ícii a rozhodova┼ą o bud├║com smerovan├ş platformy.

Web3 bude ma┼ą viac vrstiev

Komplexn├ę slu┼żby ─Źasto z├ívisia od viacer├Żch protokolov a vrstiev. Aj slu┼żby Web3 bud├║ ma┼ą viac vrstiev. Ka┼żd├í vrstva bude ma┼ą in├ę vlastnosti a m├┤┼że poskytova┼ą dan├║ funk─Źn├║ ─Źas┼ą celkovej funkcionality. Prv├í vrstva je rozhoduj├║ca pre vytv├íranie a uchov├ívanie hodnoty, preto je d├┤le┼żit├í vysok├í ├║rove┼ł decentraliz├ície a bezpe─Źnosti. Sie┼ą Cardano bude dohliada┼ą na spr├ívny po─Źet minc├ş ADA, ako aj na v┼íetky vydan├ę tokeny vr├ítane NFT. Okrem toho sa sie┼ą Cardano bude pou┼ż├şva┼ą ako decentralizovan├í infra┼ítrukt├║ra verejn├ęho k─ż├║─Źa (DPKI) na vytvorenie decentralizovanej digit├ílnej identity (DID). Cardano dok├í┼że chr├íni┼ą s├║kromn├ę ├║daje pou┼ż├şvate─żov. V prvej vrstve s├║ nasaden├ę aj inteligentn├ę kontrakty. Inteligentn├ę zmluvy mo┼żno pova┼żova┼ą za k─ż├║─Źov├║ programovate─żn├║ vrstvu na re┼ąazci pre funk─Źnos┼ą slu┼żieb Web3.

Vrstva Cardano je koordinovan├í mincami ADA a motiva─Źn├Żm modelom. ├Ürove┼ł decentraliz├ície by mala by┼ą najvy┼í┼íia. Slu┼żby m├┤┼żu na podobn├Ż ├║─Źel vyd├íva┼ą vlastn├ę tokeny. Tieto tokeny bud├║ chr├ínen├ę prvou vrstvou odolnou vo─Źi manipul├ícii, ale mo┼żno o─Źak├íva┼ą, ┼że dr┼żite─żov tokenov bude v┼żdy menej ako dr┼żite─żov minc├ş ADA. Stupe┼ł decentraliz├ície m├┤┼że by┼ą ni┼ż┼í├ş.

Vo v┼íeobecnosti prv├ę vrstvy Web3 umo┼żnia programovate─żnos┼ą s├║visiacu s d├┤veryhodn├Żm vytv├íran├şm hodnoty, zabezpe─Źen├şm vlastn├şctva a prevodom hodnoty. V┼íetky ostatn├ę vrstvy bud├║ kl├ís┼ą v├Ą─Ź┼í├ş d├┤raz na pr├şjemn├ę pou┼ż├şvate─żsk├ę rozhranie, ─Źo znamen├í, ┼że m├┤┼żu by┼ą menej decentralizovan├ę. Vy┼í┼íie vrstvy bud├║ vyu┼ż├şva┼ą mince, tokeny a infra┼ítrukt├║ru ni┼ż┼í├şch vrstiev. ─î├şm r├Żchlej┼íie technol├│gie napreduj├║, t├Żm decentralizovanej┼íie m├┤┼żu by┼ą vy┼í┼íie vrstvy.

Je d├┤le┼żit├ę si uvedomi┼ą, ┼że pou┼ż├şvatelia bud├║ t├ş, ktor├ş rozhodn├║, do akej miery s├║ pre nich decentraliz├ícia a bezpe─Źnos┼ą d├┤le┼żit├ę. V s├║─Źasnosti nikto nem├í odpove─Ć. Jedin├ę ─Źo teraz vieme je, ┼że ─żudia nie s├║ ve─żmi ochotn├ş in┼ítalova┼ą si do svojich po─Ź├şta─Źov pln├ę uzly. V pr├şpade telef├│nov to ani nie je mo┼żn├ę. Pou┼ż├şvatelia navy┼íe nie s├║ ochotn├ş z─żavi┼ą zo svojich po┼żiadaviek na pou┼ż├şvate─żsk├Ż komfort a je ot├ízne, ko─żko bud├║ ochotn├ş za slu┼żby zaplati┼ą. Pr├şstup pou┼ż├şvate─żov m├┤┼że by┼ą individu├ílny, ale u┼ż vieme, ako sa spr├íva v├Ą─Ź┼íina. ─Żudia s├║ ochotn├ş nakupova┼ą kryptomeny a nevad├ş im dr┼ża┼ą ich prostredn├şctvom centralizovan├Żch tret├şch str├ín, ako s├║ Revolut alebo Coinbase. Na platby pou┼ż├şvaj├║ slu┼żbu PayPal.

To nie je pre decentraliz├íciu ve─żmi povzbudiv├í spr├íva. V podstate v┼íetky druh├ę vrstvy bud├║ konkurova┼ą centralizovan├Żm slu┼żb├ím a preto musia by┼ą na rovnakej ├║rovni z h─żadiska jednoduchosti pou┼ż├şvania. To bude ┼ąa┼żk├ę dosiahnu┼ą, ak sa m├í zachova┼ą vysok├í ├║rove┼ł decentraliz├ície. Obyvate─żstvo e┼íte v├┤bec nie je pripraven├ę na koncept decentraliz├ície a m├┤┼że trva┼ą e┼íte desa┼ą rokov, k├Żm sa pre┼ł stane preferovanou funkciou.

Autori konkr├ętnych slu┼żieb sa bud├║ musie┼ą rozhodn├║┼ą, ktor├ę ─Źasti ich aplik├íci├ş musia by┼ą decentralizovan├ę a ktor├ę nie. Napr├şklad v pr├şpade hier je najd├┤le┼żitej┼íou vlastnos┼ąou dobr├í hrate─żnos┼ą. Tak┼że samotn├í hra nemus├ş by┼ą ulo┼żen├í v blockchaine. Ak v┼íak bude mo┼żn├ę v hre zar├íba┼ą stabiln├ę mince alebo mince ADA, d├┤le┼żit├ę je len to, aby boli v├ş┼ąazi v┼żdy skuto─Źne odmenen├ş a t├şm alebo ktoko─żvek in├Ż ich nemohol o v├Żhru pripravi┼ą z poz├şcie centr├ílnej autority. Je ─żahk├ę si predstavi┼ą, ┼że hr├í─Źi kartov├Żch hier pred za─Źiatkom hry uzamkn├║ svoje st├ívky a inteligentn├í zmluva rozhodne, komu po skon─Źen├ş hry po┼íle v├Żhru. Potreby pou┼ż├şvate─żsk├ęho rozhrania nemaj├║ ni─Ź spolo─Źn├ę s decentraliz├íciou alebo blockchainom, pokia─ż je zabezpe─Źen├ę, ┼że ┼żiadny hr├í─Ź nem├í ┼żiadnu v├Żhodu vypl├Żvaj├║cu zo zl├ęho n├ívrhu hry. O─Źak├ívame, ┼że ─żudia bud├║ viac d├┤verova┼ą projektom s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom.

Blockchain m├í potenci├íl na┼ítartova┼ą ├║plne nov├ę obchodn├ę modely. Jedn├Żm z cie─żov projektu Cardano je umo┼żni┼ą peer-to-peer p├┤┼żi─Źky od ─żud├ş v bohat├Żch krajin├ích smerom k ─żu─Ćom v rozvojov├Żch krajin├ích. ─Żudia s├║ zvyknut├ş po┼żi─Źiava┼ą od priate─żov alebo z banky. V posledn├Żch rokoch sa uk├ízalo, ┼że ─żudia s├║ ochotn├ş po┼żi─Źiava┼ą si navz├íjom a peer-to-peer p├┤┼żi─Źky s├║ na vzostupe. Overovanie toto┼żnosti je v tomto biznise pomerne d├┤le┼żit├ę. Bohu┼żia─ż, ─żudia z rozvojov├Żch kraj├şn ─Źasto nemaj├║ overen├║ toto┼żnos┼ą. To im s┼ąa┼żuje mo┼żnos┼ą vzia┼ą si p├┤┼żi─Źku. Poskytn├║┼ą ─żu─Ćom digit├ílnu identitu a umo┼żni┼ą im vzia┼ą si p├┤┼żi─Źku je cie─żom spolo─Źnosti Cardano. Slu┼żba Peer-to-Peer p├┤┼żi─Źiek sa bude sklada┼ą z viacer├Żch vrstiev. Slu┼żby ako overovanie, stabiln├ę mince, zos├║ladenie ponuky a dopytu, v├Żmena digit├ílnych tokenov za miestnu menu, prevod hodnoty, vyhodnocovanie zmluvy medzi ├║─Źastn├şkmi at─Ć. bud├║ existova┼ą na r├┤znych vrstv├ích s r├┤znymi ├║rov┼łami decentraliz├ície.

V┼íimnite si, ┼że aj keby autentifik├ícia ├║─Źastn├şkov bola ├║plne centralizovan├í alebo by si vy┼żadovala spolupr├ícu s miestnymi org├ínmi, ostatn├ę vrstvy m├┤┼żu by┼ą decentralizovan├ę. Existencia stabiln├Żch minc├ş, zmluva medzi pou┼ż├şvate─żmi a prevod hodnoty m├┤┼żu by┼ą decentralizovan├ę.

Po─Źkajte, nepatr├ş peer-to-peer po┼żi─Źiavanie sk├┤r do oblasti DeFi? M├íte pravdu, patr├ş. Web3 sa sna┼ż├ş vr├íti┼ą kontrolu pou┼ż├şvate─żom a umo┼żni┼ą im vlastni┼ą v podstate ─Źoko─żvek, ─Źo m├┤┼że ma┼ą hodnotu. DeFi je v skuto─Źnosti len podmno┼żinou Web3, ktor├í sa zameriava na finan─Źn├ę slu┼żby.

Vlastn├şctvo a decentraliz├ícia

Povedali sme, ┼że schopnos┼ą v├Żlu─Źne vlastni┼ą alebo zdie─ża┼ą vlastn├şctvo je k─ż├║─Źov├Żm rozli┼íovac├şm znakom medzi Web2 a Web3. S t├Żm s├║vis├ş aj schopnos┼ą vytv├íra┼ą hodnotu. Ak├Ż je vlastne rozdiel medzi mincami nat├şvneho blockchainov├ęho protokolu, ako je ADA, a in├Żmi tokeny? Jedin├Ż rozdiel je v tom, ┼że protokol Cardano neumo┼ż┼łuje existenciu viac ako 45 000 000 000 minc├ş ADA a riadi postupn├ę uvo─ż┼łovanie minc├ş do obehu. ADA sa pou┼ż├şva na distrib├║ciu moci v ekosyst├ęme Cardano. Tokeny a NFT m├┤┼że vyd├íva┼ą ktoko─żvek pod─ża vlastn├Żch pravidiel.

Pokia─ż ide o prenos minc├ş a ich pou┼ż├şvanie v skript├ích Plutus, protokol Cardano zaobch├ídza s mincami ADA ├║plne rovnako ako s tokeny. To znamen├í, ┼że mince a tokeny s├║ glob├ílne dostupn├ę, nikto nem├┤┼że cenzurova┼ą transakcie, pokia─ż maj├║ pou┼ż├şvatelia vlastn├ę s├║kromn├ę k─ż├║─Źe, maj├║ pln├║ kontrolu nad svoj├şm bohatstvom. To v podstate znamen├í, ┼że ─żudia sa m├┤┼żu spo─żahn├║┼ą na ┼ípecifick├ę vlastnosti siete, ktor├ę vypl├Żvaj├║ z decentraliz├ície, a vyu┼żi┼ą ich vo svoj prospech.

M├í nemenn├í menov├í politika zmysel len pre Bitcoin, alebo je d├┤le┼żit├í aj inde? Z n├í┼ího poh─żadu je t├íto funkcia alebo slu┼żba u┼żito─Źn├í na mnoh├Żch in├Żch miestach. Cardano m├í ve─żk├║ pou┼ż├şvate─żsk├║ z├íklad┼łu, ktor├í t├║┼żi budova┼ą pokro─Źilej┼íie decentralizovan├ę slu┼żby. Na to potrebuj├║ vlastn├║ decentralizovan├║ platformu a vlastn├ę pravidl├í. Mince BTC sa na realiz├íciu takejto platformy v z├ísade nedaj├║ pou┼żi┼ą. Cardano m├í preto vlastn├ę mince ADA, ─Ź├şm sa sie┼ą st├íva ├║plne nez├ívislou od osudu Bitcoinu. To ist├ę mo┼żno poveda┼ą aj o jednotliv├Żch slu┼żb├ích postaven├Żch na platforme Cardano. Vznikn├║ slu┼żby, ktor├ę bud├║ ma┼ą obmedzen├Ż po─Źet pou┼ż├şvate─żov. Nem├í zmysel, aby bola slu┼żba z├ívisl├í od minc├ş ADA. Je rozumn├ę vyd├íva┼ą vlastn├ę tokeny pre dan├Ż projekt.

─îo ak chce krajina vyda┼ą vlastn├║ menu a definova┼ą vlastn├║ menov├║ politiku, povedzme s infl├íciou napr├şklad 4 % ro─Źne? Ak m├í by┼ą menov├í politika nemenn├í, presne to mus├ş zabezpe─Źi┼ą nejak├í glob├ílna sie┼ą, nad ktorou nem├í nikto kontrolu. Nez├íle┼ż├ş na tom, na ak├Żch ─Ćal┼í├şch vrstv├ích sa bud├║ nov├ę mince pren├í┼ía┼ą. D├┤le┼żit├ę je, aby sa pravidl├í dodr┼żiavali a boli nemenn├ę. Mince sa m├┤┼żu vyd├íva┼ą na vrstve Cardano, a to vr├ítane pravidla, ┼że ka┼żd├Ż rok sa vytvoria 4 % nov├Żch minc├ş. ─îo ak si ┼ít├ít v pr├şpade kr├şzy potrebuje po┼żi─Źa┼ą viac pe┼łaz├ş? Aj pre t├║to eventualitu sa d├í pripravi┼ą pravidlo. Cardano m├┤┼że po┼żi─Źa┼ą ┼ít├ítu s t├Żm, ┼że ak ┼ít├ít nesplat├ş na─Źas, protokol primerane zn├ş┼żi ro─Źn├║ infl├íciu nov├Żch minc├ş.

V┼íimnite si, ako elegantne to funguje. Cardano umo┼ż┼łuje definova┼ą pravidl├í, ktor├ę sa po ich zaveden├ş nedaj├║ zmeni┼ą. Vyu┼ż├şva v├Żhodu decentralizovanej prvej vrstvy, nad ktorou nem├í kontrolu ┼żiadna tretia strana. Dokonca ani ┼ít├íty. Mince alebo tokeny sa m├┤┼żu pou┼ż├şva┼ą na in├Żch vrstv├ích, tak┼że neza┼ąa┼żuj├║ sie┼ą Cardano. Sie┼ą Cardano len zabezpe─Ź├ş, aby sa po─Źet minc├ş alebo tokenov nezvy┼íoval. ─Żudia m├┤┼żu vlastni┼ą mince dan├ęho ┼ít├ítu, bud├║ si m├┤c┼ą ─żahko overi┼ą pravos┼ą, ale ┼ít├ít nebude ma┼ą kontrolu nad menovou politikou. Pou┼ż├şvatelia bud├║ m├┤c┼ą sie┼ą Cardano kedyko─żvek pou┼żi┼ą na prevod minc├ş, tak┼że pr├şpadn├í cenz├║ra na druhej ├║rovni nem├í zmysel.

Je nepravdepodobn├ę, ┼że by sa ┼ít├íty chceli vzda┼ą kontroly nad peniazmi, tak┼że tento pr├şklad bol tak trochu hypotetick├Ż. Ak by v┼íak skupina ─żud├ş na danom mieste chcela vyd├íva┼ą svoje peniaze, t├íto mo┼żnos┼ą existuje.

Odvetvie NFT pou┼ż├şva blockchain na zabezpe─Źenie toho, aby dan├ę dielo reprezentovalo dan├Ż token. V ide├ílnom pr├şpade zabezpe─Źuje, ┼że dielo je skuto─Źne od deklarovan├ęho autora a ┼że autor ani nikto in├Ż n├ísledne dielo nepublikuje. Ak sa tak stane, bude to ve─żmi jednoduch├ę odhali┼ą. Ak m├í autor digit├ílne ID a zverejn├ş NFT v sieti Cardano, pou┼ż├şvatelia bud├║ m├┤c┼ą overi┼ą p├┤vod diela a pravos┼ą NFT. Dielo, ─Źi u┼ż ide o fyzick├Ż obraz alebo zobrazenie fyzick├ęho objektu, bude vlastni┼ą majite─ż NFT, nikto in├Ż. ─Żudia bud├║ m├┤c┼ą ─żahko rozozna┼ą origin├íl od falzifik├ítov.

Aj ke─Ć ktoko─żvek na svete vytvor├ş k├│piu obrazu alebo dokonca vlastn├Ż NFT, v┼żdy bude mo┼żn├ę vystopova┼ą origin├íl NFT a len ten bude ma┼ą najvy┼í┼íiu hodnotu.

─Żudia si NFT sp├íjaj├║ najm├Ą s obrazmi, ale token m├┤┼że predstavova┼ą prakticky ─Źoko─żvek. Nez├íle┼ż├ş na tom, ─Źi ide o digit├ílnu hru, piese┼ł, album, video, tweet, pr├şstup k obsahu, l├şstok alebo hlas. D├┤le┼żit├ę je, aby mal pre dan├║ skupinu ─żud├ş nejak├║ hodnotu. Nemus├ş to by┼ą ekonomick├í hodnota a likvidita nemus├ş by┼ą vysok├í.

─Żudia si niekedy mylne myslia, ┼że ak token nem├í rast├║cu trhov├║ hodnotu, nem├í ┼żiadnu hodnotu. To je ve─żk├Ż omyl. Napr├şklad stabiln├ę mince maj├║ stabiln├║ k├║pnu silu u┼ż zo svojej podstaty. Ak chcete skuto─Źne vlastni┼ą peniaze, nespolieha┼ą sa na bankov├Ż ├║─Źet, a z├írove┼ł sa chcete vyhn├║┼ą riziku volatility, nem├íte in├║ mo┼żnos┼ą ako za─Źa┼ą pou┼ż├şva┼ą stabiln├ę mince. Z├şskate v┼íetky v├Żhody decentraliz├ície a va┼íe peniaze v├ím nikto nevezme.

Pre─Źo maj├║ IT giganti v s├║─Źasnosti tak├║ ve─żk├║ kontrolu nad Web2? Jedn├Żm z d├┤vodov je, ┼że maj├║ monopol na poskytovanie digit├ílnej identity. To im d├íva pln├║ kontrolu nad ├║dajmi pou┼ż├şvate─żov a umo┼ż┼łuje im to profitova┼ą z nich. IT giganti o v├ís vedia viac ako napr├şklad vl├ídy a ├║rady. O va┼íich zvykoch m├┤┼żu vedie┼ą viac ako vy.

Digit├ílna identita je tie┼ż nie─Źo, ─Źo si ─żudia m├┤┼żu vzia┼ą sp├Ą┼ą pod svoju kontrolu. Ka┼żd├Ż m├┤┼że presta┼ą vyu┼ż├şva┼ą slu┼żby IT gigantov vr├ítane ich slu┼żby poskytovania identifika─Źn├Żch ├║dajov tret├şm stran├ím. Realita je tak├í, ┼że ak neexistuje alternat├şva, nikto to neurob├ş. Jedin├í ┼żivotaschopn├í alternat├şva mus├ş by┼ą postaven├í na decentralizovan├Żch technol├│gi├ích. Cardano poskytuje decentralizovan├║ infra┼ítrukt├║ru verejn├Żch k─ż├║─Źov (DPKI), v ktorej m├┤┼że z├íznamy okam┼żite overova┼ą ktoko─żvek a kdeko─żvek. Okrem toho poskytuje zdie─żanie ├║dajov prostredn├şctvom bezpe─Źn├Żch, s├║kromn├Żch komunika─Źn├Żch kan├ílov typu peer-to-peer.

─Żudia si neuvedomuj├║, ak├í d├┤le┼żit├í je ich identita v ka┼żdodennom ┼żivote a ak├ę k─ż├║─Źov├ę s├║ inform├ície s ┼łou spojen├ę. Mnoh├ę slu┼żby a soci├ílne interakcie s├║ postaven├ę na z├íklade overite─żnosti identity druhej strany. Pre odvetvie blockchain a Web3 je overite─żn├í identita pou┼ż├şvate─żov rovnako d├┤le┼żit├í ako pre Web2. Z├ísadn├Ż rozdiel spo─Ź├şva op├Ą┼ą vo vlastn├şctve.

Kedy sa do─Źk├íme slu┼żieb Web3?

Web3 je ur─Źite relevantn├í snaha, ale je ┼ąa┼żk├ę predpoveda┼ą, kedy sa do─Źk├íme ┼íir┼íieho prijatia. Odvetvie blockchainu je st├íle v plienkach. Od spustenia prvej blockchainovej siete sme potrebovali viac ako 10 rokov, aby sme mali ┼ík├ílovate─żnej┼í├ş a udr┼żate─żnej┼í├ş konsenzus PoS. M├íme in├ę alternat├şvy a to je dobr├ę. Hoci sa technologick├Ż pokrok zr├Żch─żuje, odhadujeme, ┼że prv├ę celosvetovo ├║spe┼ín├ę slu┼żby Web3 sa objavia o 5 a┼ż 10 rokov.

Decentralizovan├ę slu┼żby musia ─żu─Ćom pon├║ka┼ą konkr├ętne v├Żhody. Decentraliz├ícia je ve─żmi siln├Ż koncept, ale z marketingov├ęho h─żadiska nikdy nebude d├┤vodom, pre─Źo sa ─żudia bud├║ chcie┼ą pripoji┼ą k Web3. S├║─Źasn├ę slu┼żby maj├║ ve─żk├║ pou┼ż├şvate─żsk├║ z├íklad┼łu a siln├Ż sie┼ąov├Ż efekt. ─Żudia sa najprv musia nau─Źi┼ą pou┼ż├şva┼ą pe┼ła┼żenky s kryptomenami, ktor├ę s├║ vstupnou br├ínou do Web3. Na┼í┼ąastie sa to deje. ─Żudia si in┼ítaluj├║ pe┼ła┼żenky z r├┤znych siet├ş a sna┼żia sa posiela┼ą tokeny. To v┼íak na masov├Ż ├║spech nesta─Ź├ş. Musia vznikn├║┼ą slu┼żby, ktor├ę bud├║ skuto─Źne konkurova┼ą slu┼żb├ím Web2. K├Żm nebud├║ decentralizovan├ę p├┤┼żi─Źky rovnako spo─żahliv├ę a vidite─żne lacnej┼íie ako z banky, ─żudia zostan├║ vern├ş tradi─Źn├ęmu svetu.

Azda v┼íetky dne┼ín├ę ve─żk├ę spolo─Źnosti sleduj├║ odvetvie blockchainu a za─Ź├şnaj├║ ch├ípa┼ą jeho v├Żhody. Najvidite─żnej┼íie je to v odvetv├ş NFT. Ve─żk├ę spolo─Źnosti nemali ve─żk├Ż z├íujem pou┼ż├şva┼ą kryptomeny ako peniaze, tak┼że ich z├íujem o NFT je ve─żmi prekvapiv├Ż. Samsung, Twitter, Microsoft, Facebook, Ubisoft a mnoh├ę ─Ćal┼íie spolo─Źnosti h─żadaj├║ sp├┤soby, ako vyu┼żi┼ą NFT. Nie je to len hype nejakej komunity ┼ípekulantov s alternat├şvnymi kryptomenami. NFT sa st├íva seri├│znym odvetv├şm. Tieto ve─żk├ę spolo─Źnosti bud├║ musie┼ą integrova┼ą svoju infra┼ítrukt├║ru s blockchainov├Żmi sie┼ąami. Snahy ve─żk├Żch spolo─Źnost├ş o vytvorenie vlastn├ęho blockchainu v┼żdy zlyhaj├║ na decentraliz├ícii. Ak umelci uvo─żnia svoje NFT na Cardano a in├ę verejn├ę siete, IT firm├ím nezostane ni─Ź in├ę, len sa prisp├┤sobi┼ą a uspokoji┼ą sa s t├Żm, ┼że nikdy nebud├║ plne vlastni┼ą infra┼ítrukt├║ru verejn├Żch siet├ş.

D├í sa o─Źak├íva┼ą, ┼że nielen IT giganti a mnoh├ę startupy za─Źn├║ budova┼ą niektor├ę slu┼żby na blockchainov├Żch sie┼ąach. Blockchainov├ę siete v┼íak ─Źasto e┼íte nie s├║ pripraven├ę na hlavn├Ż pr├║d. T├şm IOG bude potrebova┼ą e┼íte nieko─żko rokov, k├Żm sa Cardano stane ┼ík├ílovate─żnej┼í├şm. S├║─Źasn├ę nad┼íenie m├┤┼że opadn├║┼ą a je mo┼żn├ę, ┼że ve─żk├Ż boom nastane a┼ż o 5 a┼ż 10 rokov. Je v┼íak pozit├şvne vidie┼ą z├íujem o blockchainov├ę siete zo strany podnikov aj be┼żn├Żch ─żud├ş.

Záver

Cardano je ur─Źite dobrou platformou na budovanie slu┼żieb Web3, preto┼że je to jedna z najviac decentralizovan├Żch siet├ş v s├║─Źasnosti. Web3 je v podstate o funkci├ích, ktor├ę sa rodia na princ├şpoch decentraliz├ície. Cardano m├í siln├║ komunitu a na za─Źiatku bolo spravodliv├ę rozdelenie minc├ş ADA. Je to projekt vlastnen├Ż komunitou. Tieto v├Żhody bud├║ ─Źoraz d├┤le┼żitej┼íie.

Technologick├í pripravenos┼ą blockchainov├Żch siet├ş bude pre slu┼żby Web3 k─ż├║─Źov├í. IOG je jedn├Żm z najv├Ą─Ź┼í├şch t├şmov v oblasti kryptomien. V─Ćaka tomu je Cardano pod─ża GitHubu najrozvinutej┼í├şm projektom. Technol├│gie sa musia vyv├şja┼ą a decentralizovan├ę siete nie s├║ v├Żnimkou. Cardano sa buduje s cie─żom vr├íti┼ą ─żu─Ćom kontrolu nad ich ┼żivotmi. To je p├┤vodn├í v├şzia a m├í zmysel sna┼żi┼ą sa ju naplni┼ą. T├şm bude na Cardano pracova┼ą a o nieko─żko rokov ho priprav├ş pre Web3.


(Nap├şsal @Cardanians.io) - preklad @Martin.M
P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Web3 on Cardano