­č窭čç░ Pochopenie nat├şvnych akt├şv na Cardano

Pochopenie nat├şvnych akt├şv na Cardano

Funkcia nat├şvnych akt├şv je inovat├şvny sp├┤sob, ako oddeli┼ą emitentov tokenov od ich vlastn├şkov a ponecha┼ą z├íkladn├ę oper├ície na protokole. Manipul├ícia s nat├şvnymi akt├şvami je lacnej┼íia a bezpe─Źnej┼íia, ale za cenu ni┼ż┼íej programovate─żnosti. Porovnajme pr├şstupy k tokenom platforiem Cardano a Ethereum.

Nat├şvne akt├şva

Cardano je tzv. multi-asset ledger. ├Ü─Źtovn├í infra┼ítrukt├║ra, ktor├í je definovan├í v modeli ├║─Źtovnej knihy, bola roz┼í├şren├í tak, aby dok├ízala nar├íba┼ą s tokenmi rovnako ako s mincami ADA. Hlavn├í kniha Cardano podporuje sledovanie prevodu a vlastn├şctva r├┤znych typov akt├şv vo svojej hlavnej knihe.

Cardano dok├í┼że razi┼ą, uchov├íva┼ą a pren├í┼ía┼ą tokeny tzv. nat├şvnym sp├┤sobom, t. j. nepotrebuje inteligentn├ę kontrakty ako Ethereum. Nat├şvne skripty sa pou┼ż├şvaj├║ len na razenie (a spa─żovanie) tokenov.

Nat├şvny prenos tokenov z adresy na adresu znamen├í, ┼że t├║to funkciu zabezpe─Źuje protokol Cardano. Na prenos tokenov sa pou┼ż├şva t├í ist├í ─Źas┼ą zdrojov├ęho k├│du protokolu, ktor├í sa pou┼ż├şva na prenos minc├ş ADA. V┼íetky potrebn├ę funkcie na manipul├íciu s tokenmi s├║ implementovan├ę len raz a s├║ ├║plne rovnak├ę pre v┼íetky tokeny.

Jednoducho povedan├ę, ├║─Źtovn├í kniha a protokol dok├í┼żu pracova┼ą s tokenmi bez toho, aby tretia strana (emitent tokenov) musela dod├íva┼ą zdrojov├Ż k├│d (smart contract) s ─Ćal┼í├şmi pravidlami a funkciami pre z├íkladn├ę oper├ície.

Kontrola nad tokenmi

Pou┼ż├şvate─ż, ktor├Ż chce razi┼ą tokeny, mus├ş definova┼ą politiku razenia. Tento pou┼ż├şvate─ż sa naz├Żva spr├ívca akt├şv. Politika razenia je s├║bor pravidiel, ktor├Ż okrem in├ęho definuje, kto a za ak├Żch podmienok bude ma┼ą kontrolu nad dod├ívkou tokenov, t. j. nad razen├şm a p├ílen├şm. Tento pou┼ż├şvate─ż sa naz├Żva emitent tokenov. Spr├ívca akt├şv a emitent tokenov m├┤┼że by┼ą jeden subjekt.

Dodr┼żiavanie politiky razenia kontroluje uzol v┼żdy pri spracovan├ş transakcie. Neexistuje takmer ┼żiadny priestor na ak├ęko─żvek zneu┼żitie.

Na obr├ízku ni┼ż┼íie vid├şte, kto m├í kontrolu nad tokeny po─Źas ich ┼żivotn├ęho cyklu. Razbu a spa─żovanie tokenov kontroluje emitent tokenov. Ten mus├ş komunikova┼ą s uzlom Cardano. Ke─Ć emitent odo┼íle tokeny na adresy pou┼ż├şvate─żov, t├şto jedin├ş maj├║ kontrolu nad tokenmi prostredn├şctvom svojich vlastn├Żch pe┼ła┼żeniek. In├Żmi slovami, prevod a vlastn├şctvo tokenov nie s├║ z├ívisl├ę od nat├şvnych skriptov.

Za ukladanie tokenov je zodpovedn├í ├║─Źtovn├í kniha Cardano a za ich prenos je zodpovedn├Ż protokol. Dr┼żitelia tokenov pou┼ż├şvaj├║ be┼żn├║ pe┼ła┼żenku Cardano na zostavenie a odoslanie transakcie do siete s cie─żom min├║┼ą tokeny.

Pou┼ż├şvatelia m├┤┼żu tokeny pou┼ż├şva┼ą v aplik├íci├ích tret├şch str├ín. V┼íimnite si, ┼że skripty na razenie a spa─żovanie tokenov s├║ oddelen├ę od aplik├íci├ş. Aplik├ície (spusten├ę v platforme Plutus) komunikuj├║ s Cardano a manipuluj├║ s tokenmi.

V modr├Żch r├ím─Źekoch s├║ procesy, ktor├ę poskytuje Cardano a ktor├Żch funk─Źnos┼ą nem├┤┼że by┼ą definovan├í alebo obmedzen├í emitentom tokenov. V ─Źerven├Żch r├ím─Źekoch s├║ procesy definovan├ę vydavate─żom tokenu. V ┼żlt├Żch r├ím─Źekoch je exeku─Źn├ę prostredie (platforma) umo┼ż┼łuj├║ce spracov├íva┼ą pou┼ż├şvate─żsk├ę skripty (programy).

Ke─Ć pou┼ż├şvatelia vlastnia tokeny, emitent tokenov nad nimi nem├í absol├║tne ┼żiadnu kontrolu. Pou┼ż├şvatelia si m├┤┼żu posiela┼ą tokeny navz├íjom a potrebuj├║ len protokol Cardano a ├║─Źtovn├║ knihu. Vydavate─ż tokenov m├┤┼że z├şska┼ą kontrolu nad tokenmi (a pr├şpadne ich sp├íli┼ą) len vtedy, ak ich pou┼ż├şvatelia po┼íl├║ na jeho adresu. Pou┼ż├şvatelia m├┤┼żu pou┼ż├şva┼ą ─żubovo─żn├Ż inteligentn├Ż kontrakt ├║plne bez obmedzen├ş alebo potreby ┼żiada┼ą o povolenie vydavate─ża tokenov.

Ni┼ż┼íie je uveden├Ż podobn├Ż obr├ízok pre Ethereum, aby ste mohli porovna┼ą obe platformy.

V├Żhody a nev├Żhody nat├şvnych akt├şv

Jednou z najv├Ą─Ź┼í├şch v├Żhod nat├şvnych akt├şv je, ┼że ich mo┼żno posiela┼ą prostredn├şctvom be┼żn├Żch transakci├ş podobne ako mince ADA. Poplatky s├║ ni┼ż┼íie, preto┼że n├íroky na po─Ź├şta─Źov├ę zdroje pri ich prenose s├║ ni┼ż┼íie, ako keby sa musel pou┼żi┼ą inteligentn├Ż kontrakt. Ak by bolo potrebn├ę pou┼żi┼ą inteligentn├Ż kontrakt, poplatok by z├ívisel od zlo┼żitosti inteligentn├ęho kontraktu (od mno┼żstva spotrebovan├Żch zdrojov).

Nez├ívislos┼ą na inteligentn├Żch zmluv├ích u─żah─Źuje posielanie viacer├Żch tokenov v r├ímci jednej transakcie. Dokonca je mo┼żn├ę v transakcii definova┼ą viacer├Żch pr├şjemcov. Overenie takejto transakcie je jednoduch├ę a ako u┼ż bolo povedan├ę, rovnak├ę pre v┼íetky tokeny.

Ukladanie tokenov do ├║─Źtovnej knihy a ich prenos prostredn├şctvom protokolu Cardano je bezpe─Źnej┼í├ş, preto┼że nie je z├ívisl├Ż od funk─Źnosti implementovanej tre┼ąou stranou v inteligentnej zmluve. Takto sa tokeny nem├┤┼żu strati┼ą v d├┤sledku chyby v k├│de kontraktu. Nie je potrebn├ę kop├şrova┼ą/vklada┼ą nejak├Ż in├Ż existuj├║ci kontrakt alebo vym├Ż┼í─ża┼ą nie─Źo nov├ę.

Nemo┼żnos┼ą prisp├┤sobi┼ą si pravidl├í prevodu tokenov m├í nev├Żhodu, ak by si ich chcel emitent tokenov z nejak├ęho d├┤vodu definova┼ą s├ím. Ak by si emitent tokenu chcel zachova┼ą kontrolu nad prevodom tokenov z d├┤vodu potreby dodr┼żiava┼ą predpisy, v pr├şpade Cardano to nie je mo┼żn├ę. Napr├şklad vyd├ívanie stablecoinov v ur─Źitej jurisdikcii m├┤┼że vy┼żadova┼ą mo┼żnos┼ą zavies┼ą ─Źierne listiny, cenzurova┼ą transakcie alebo zmrazi┼ą ├║─Źty.

V┼íimnite si, ┼że nat├şvne tokeny maj├║ rovnak├ę (alebo ve─żmi podobn├ę) vlastnosti ako mince ADA. Nie je mo┼żn├ę zabr├íni┼ą niekomu pou┼ż├şva┼ą tokeny, zavies┼ą cenz├║ru transakci├ş alebo zmrazi┼ą adresu s tokeny.

Tokeny je ve─żmi jednoduch├ę auditova┼ą, preto┼że s├║ transparentne ulo┼żen├ę v ├║─Źtovnej knihe. Sta─Ź├ş sa pozrie┼ą na politiku razby a aud├ştor m├í v┼íetky potrebn├ę inform├ície po ruke.

Porovnanie Cardano a Ethereum

Pri razen├ş tokenov na Cardano je mo┼żn├ę definova┼ą len z├íkladn├ę vlastnosti tokenov, ako je n├ízov, mno┼żstvo a subjekt, ktor├Ż m├┤┼że tokeny razi┼ą a p├íli┼ą. Funkcionalitu je mo┼żn├ę definova┼ą len pre razenie a p├ílenie. Napr├şklad je mo┼żn├ę ur─Źi┼ą ─Źas, po ktorom sa zabr├íni ─Ćal┼íiemu razeniu alebo p├íleniu minc├ş.

Pri razen├ş tokenov na Ethereum je potrebn├ę nap├şsa┼ą cel├Ż inteligentn├Ż kontrakt, v ktorom s├║ definovan├ę funkcie, t. j. konkr├ętne spr├ívanie jednotliv├Żch oper├íci├ş s tokenmi. Okrem n├ízvu a po─Źtu tokenov je potrebn├ę definova┼ą funkcie na razenie, p├ílenie, prevod tokenov a ─Ćal┼íie veci. Napr├şklad schva─żovacia funkcia m├┤┼że zaru─Źi┼ą ├║─Źtom mo┼żnos┼ą min├║┼ą ur─Źit├ę mno┼żstvo tokenov v mene odosielate─ża. ─Äalej umo┼żnenie funkcie, ktor├í umo┼ż┼łuje dopytova┼ą sa na mno┼żstvo tokenov, ktor├ę m├┤┼że ├║─Źet min├║┼ą v mene in├ęho ├║─Źtu.

Ethereum umo┼ż┼łuje vy┼í┼íiu programovate─żnos┼ą tokenov. Vydavate─ż tokenov m├í ove─ża v├Ą─Ź┼íiu kontrolu nielen nad razen├şm a spa─żovan├şm tokenov, ale m├┤┼że definova┼ą, kto m├┤┼że tokeny min├║┼ą a za ak├Żch podmienok.

Obr├ízok ni┼ż┼íie opisuje funkcie, ktor├ę s├║ riaden├ę inteligentn├Żm kontraktom a protokolom.

V ─Źerven├Żch r├ím─Źekoch s├║ v┼íetky procesy, ktor├ę mus├ş definova┼ą emitent tokenov. Inteligentn├í zmluva definuje funkcie a udalosti, ktor├ę riadia vytv├íranie, prevod a zostatok tokenov. Inteligentn├í zmluva tie┼ż udr┼żiava vo svojom ├║lo┼żisku mapovanie zostatku tokenov ka┼żd├ęho ├║─Źtu. Protokol Ethereum poskytuje iba vykon├ívacie prostredie (platformu) na nasadenie a vykon├ívanie inteligentnej zmluvy.

Protokol Ethereum nem├í ┼żiadnu vedomos┼ą ani kontrolu nad vy┼ąa┼żen├Żmi tokeny. Vykon├íva iba k├│d inteligentn├ęho kontraktu pod─ża svojich pravidiel a zaznamen├íva zmeny jeho stavu v ├║─Źtovnej knihe.

Protokol Cardano vie o vy┼ąa┼żen├Żch tokenoch a kontroluje ich prenos prostredn├şctvom transakci├ş a ukladania do ├║─Źtovnej knihy.

Rozdielny pr├şstup oboch platforiem sa prejavuje v tom, ako m├┤┼żu tokeny vyu┼ż├şva┼ą aplik├ície tret├şch str├ín.

Aplik├ície v ekosyst├ęme Cardano m├┤┼żu ─żubovo─żne pracova┼ą so v┼íetk├Żmi existuj├║cimi tokenmi prostredn├şctvom nat├şvnych transakci├ş. T├şmy vytv├íraj├║ce DEX maj├║ pln├║ kontrolu nad v┼íetk├Żmi funkciami. M├┤┼żu definova┼ą podmienky, za ktor├Żch mo┼żno tokeny pou┼żi┼ą. Vydavatelia tokenov nemaj├║ ┼żiadnu kontrolu nad pou┼ż├şvan├şm tokenov v aplik├íci├ích tret├şch str├ín. In├Żmi slovami, t├şmy definuj├║ funkcionalitu, ktor├í im umo┼ż┼łuje prij├şma┼ą tokeny od pou┼ż├şvate─żov (zvy─Źajne v├Żmenou za in├ę tokeny). Okrem toho sami definuj├║ funkcionalitu zdru┼żen├ş likvidity a v├Żmen tokenov. Ka┼żd├í DEX m├┤┼że fungova┼ą v├Żrazne odli┼íne.

V pr├şpade Etherea musia viacer├ę inteligentn├ę kontrakty spolu interagova┼ą. T├şm, ktor├Ż vytv├íra DEX, mus├ş vytvori┼ą inteligentn├Ż kontrakt, ktor├Ż interaguje s inteligentn├Żmi kontraktmi, ktor├ę boli pou┼żit├ę na razenie tokenov. Ak chcete vymeni┼ą tokeny na Uniswap, interaguj├║ 4 inteligentn├ę kontrakty. Inteligentn├í zmluva pre token X, zmluva pre token Y, inteligentn├í zmluva pre pool likvidity s tokeny X a Y a tzv. router contract, ktor├Ż u─żah─Źuje interakciu medzi pou┼ż├şvate─żom a p├írovou zmluvou. T├şmy vytv├íraj├║ce DEX s├║ do istej miery obmedzen├ę oper├íciami definovan├Żmi v inteligentn├Żch zmluv├ích na ┼ąa┼żbu tokenov. Na┼í┼ąastie sa pou┼ż├şvaj├║ ┼ítandardn├ę rozhrania, tak┼że interakcia je relat├şvne jednoduch├í.

Tokeny v blockchaine Cardano s├║ UTxO ako mince ADA. Je mo┼żn├ę paralelne spracov├íva┼ą transakcie a overova┼ą skripty. V┼íimnite si, ┼że posielanie tokenov je ├║plne nez├ívisl├ę od platformy Plutus. Platformu Plutus mo┼żno pou┼żi┼ą na definovanie pokro─Źilej┼íieho spr├ívania.

Tokeny v Ethereu s├║ zostatky, ktor├ę sa ukladaj├║ a upravuj├║ pomocou inteligentn├Żch kontraktov. Paraleln├ę spracovanie nie je mo┼żn├ę, preto┼że ka┼żd├Ż uzol v sieti m├┤┼że v danom ─Źase vykona┼ą len jednu transakciu. Ethereum toti┼ż vyu┼ż├şva model sekven─Źn├ęho vykon├ívania a manipul├ícia s tokenmi (vr├ítane prenosu tokenov) z├ívis├ş od vykon├ívacieho prostredia (EVM).

Záver

Mincovanie tokenov na Cardano je jednoduch├ę a relat├şvne bezpe─Źn├ę, preto┼że emitent tokenov definuje len z├íkladn├ę charakteristiky tokenov a pr├ívo na mincovanie a p├ílenie. Z├íkladn├ę oper├ície s tokenmi zabezpe─Źuje uzol Cardano, zlo┼żitej┼íie oper├ície mo┼żno naprogramova┼ą v skriptoch Plutus. V─Ćaka tomu je posielanie tokenov ve─żmi lacn├ę, preto┼że spotreb├║va minim├ílne mno┼żstvo po─Ź├şta─Źov├Żch zdrojov.

Ethereum vy┼żaduje, aby emitent tokenov definoval (naprogramoval) v┼íetky d├┤le┼żit├ę funkcie pre oper├ície s tokeny vr├ítane prenosu. V├Ą─Ź┼íia kontrola nad tokenmi zo strany emitenta tokenov je v niektor├Żch pr├şpadoch u┼żito─Źn├í, ale za cenu vy┼í┼í├şch n├írokov na spotrebu po─Ź├şta─Źov├Żch zdrojov.

Rozdiel v oboch pr├şstupoch je asi najvidite─żnej┼í├ş v mo┼żnosti vyd├íva┼ą stablecoiny, ktor├ę musia sp─║┼ła┼ą regula─Źn├ę po┼żiadavky. Na Ethereu je mo┼żn├ę obmedzi┼ą pou┼ż├şvate─żov v utr├ícan├ş tokenov (cenzurova┼ą transakcie, zmrazi┼ą ├║─Źty), zatia─ż ─Źo Cardano to v├┤bec neumo┼ż┼łuje.

Vy┼í┼íia programovate─żnos┼ą Etherea sa d├í samozrejme vyu┼żi┼ą aj na in├ę pozit├şvne funkcie, nielen na obmedzovanie pr├ív pou┼ż├şvate─żov t├Żkaj├║cich sa m├ş┼łania tokenov. Cardanu ch├Żba funkcionalita podobn├í ┼ítandardu ERC-20, ktor├í by emitentovi tokenov umo┼żnila ma┼ą nad tokeny v├Ą─Ź┼íiu kontrolu. V s├║─Źasnosti je technologicky nemo┼żn├ę ma┼ą na Cardano stablecoiny vyhovuj├║ce regula─Źn├Żm predpisom. Na druhej strane by mo┼żno bolo lep┼íie, keby regula─Źn├ę org├íny umo┼żnili existenciu stablecoinov, nad ktor├Żmi maj├║ kontrolu len ich majitelia.


P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Understanding native assets on Cardano | Cardano Explorer (cexplorer.io)