­č窭čç░ M├┤┼że Cardano zlep┼íi┼ą soci├ílne siete?

M├┤┼że Cardano zlep┼íi┼ą soci├ílne siete?

Internet sa stal najd├┤le┼żitej┼í├şm sprostredkovate─żom inform├íci├ş, preto┼że dok├í┼że ve─żmi r├Żchlo ┼í├şri┼ą spr├ívy medzi masy. Sl├ívni a v├Żznamn├ş ─żudia, celebrity, spolo─Źnosti, banky a ├║rady sa nau─Źili pou┼ż├şva┼ą soci├ílne siete. Ob─ż├║benou platformou na zdie─żanie kr├ítkych spr├ív je Twitter. Spolo─Źensk├Ż v├Żznam t├Żchto platforiem je obrovsk├Ż a niet divu, ┼że ─żudia volaj├║ po v├Ą─Ź┼íej bezpe─Źnosti pou┼ż├şvate─żsk├Żch ├║─Źtov a ochrane pred podvodmi. Doteraz sa tak nestalo. Uva┼żujme, ─Źi Cardano a projekt Atala PRISM m├┤┼żu pom├┤c┼ą IT spolo─Źnostiam.

TLDR

  • Digitaliz├ícia inform├íci├ş a centraliz├ícia za┼íli pr├şli┼í ─Ćaleko a tento koncept u┼ż nefunguje. Nastal ─Źas na komunik├íciu typu Peer-to-Peer.
  • Rovnak├Ż princ├şp, ktor├Ż sa pou┼ż├şva na odosielanie transakci├ş v blockchaine, sa m├┤┼że pou┼żi┼ą na overovanie tweetov.
  • Atala PRISM je existuj├║ce rie┼íenie, ktor├ę by sa dalo ─żahko integrova┼ą s Twitterom.
  • M├┤┼żete ma┼ą jeden DID pre v┼íetky slu┼żby na internete.

Probl├ęmom je centraliz├ícia

S├║─Źasn├ę internetov├ę slu┼żby maj├║ centralizovan├Ż charakter. Spolo─Źnosti sa sna┼żia zhroma┼ż─Ćova┼ą maximum inform├íci├ş od svojich pou┼ż├şvate─żov vr├ítane s├║kromn├Żch inform├íci├ş a chr├íni┼ą ich vo svojich datab├ízach. Chc├║ ma┼ą v┼íetko pod kontrolou a veria, ┼że dok├í┼żu inform├ície zabezpe─Źi┼ą lep┼íie ako pou┼ż├şvatelia. Ak si napr├şklad prezident Spojen├Żch ┼ít├ítov alebo Elon Musk vytvor├ş ├║─Źet na Twitteri, okam┼żite ho za─Źn├║ sledova┼ą mili├│ny ─żud├ş.

Podvodn├şci zakladaj├║ falo┼ín├ę ├║─Źty a predstieraj├║, ┼że s├║ Elon Musk alebo ktoko─żvek in├Ż. Twitter sa rozhodol, ┼że prav├ę ├║─Źty bud├║ ma┼ą modr├║ overovaciu kontrolu. Ned├ívno sa v┼íak za─Źali objavova┼ą falo┼ín├ę ├║─Źty, ktor├ę maj├║ modr├ę kontroly. V minulosti do┼ílo k naru┼íeniu bezpe─Źnosti a hackerom sa podarilo ukradn├║┼ą ├║─Źty viacer├Żch celebr├şt a pou┼żi┼ą ich na podvody.

V ─Źom spo─Ź├şva probl├ęm? Z m├┤jho poh─żadu je to na hranici medzi fyzick├Żm a digit├ílnym svetom. Na svete je len jeden gener├ílny riadite─ż spolo─Źnosti Tesla, ale ktoko─żvek si m├┤┼że vytvori┼ą ├║─Źet s menom Elon Musk. Platforma teda mus├ş ├║─Źet nejako overi┼ą, ─Źo mus├ş by┼ą dostato─Źne lacn├ę, jednoduch├ę a spo─żahliv├ę. Nat├şska sa ot├ízka, ─Źi by mal ma┼ą overen├Ż ├║─Źet ka┼żd├Ż, ke─Ć┼że soci├ílne siete s├║ pln├ę botov.

Digitaliz├ícia inform├íci├ş a centraliz├ícia za┼íli pr├şli┼í ─Ćaleko a tento koncept u┼ż nefunguje. Je ─Źas zamyslie┼ą sa nad vyu┼ż├şvan├şm decentralizovan├Żch technol├│gi├ş a peer-to-peer komunik├ície. V pr├şpade soci├ílnych siet├ş ide o komunik├íciu typu one-to-many. IT spolo─Źnosti musia vr├íti┼ą ─Źas┼ą zodpovednosti do r├║k pou┼ż├şvate─żov. Pre platformy to m├┤┼że ma┼ą mnoho v├Żhod. Ak nebud├║ uchov├íva┼ą s├║kromn├ę inform├ície pou┼ż├şvate─żov vo svojich datab├ízach, nikto ich nebude m├┤c┼ą zneu┼żi┼ą. Ak sa moc vr├íti do r├║k pou┼ż├şvate─żov, nikto na svete okrem majite─ża ├║─Źtu nebude m├┤c┼ą posla┼ą autentick├Ż tweet.

Mal├í zmena technol├│gie, ve─żk├Ż n├írast kvality

Rovnak├Ż koncept, ktor├Ż sa pou┼ż├şva na odosielanie be┼żn├Żch transakci├ş v blockchaine, sa d├í pou┼żi┼ą na rie┼íenie probl├ęmu pravosti tweetov. Z├íkladn├Ż princ├şp kryptografie s verejn├Żm k─ż├║─Źom spo─Ź├şva v tom, ┼że spr├ívu m├┤┼że podp├şsa┼ą len vlastn├şk s├║kromn├ęho k─ż├║─Źa. Ka┼żd├Ż, kto m├í verejn├Ż k─ż├║─Ź, m├┤┼że overi┼ą, ─Źi je spr├íva autentick├í. Ak posielate mince ADA, v┼íetky uzly m├┤┼żu overi┼ą, ─Źi je transakcia platn├í. Podobne m├┤┼że vlastn├şk s├║kromn├ęho k─ż├║─Źa podpisova┼ą tweety. Twitter alebo aj koncov├ę zariadenie pou┼ż├şvate─żov m├┤┼że overi┼ą pravos┼ą tweetov. Autentick├ę tweety by mali in├Ż vzh─żad ako tweety od be┼żn├Żch ─żud├ş. Pr├şpadne by sa tweety l├ş┼íili farbou pod─ża toho, kto a ako overil toto┼żnos┼ą vlastn├şkov s├║kromn├ęho k─ż├║─Źa.

Je potrebn├ę spo─żahlivo priradi┼ą identitu k verejn├ęmu k─ż├║─Źu. Verejn├Ż k─ż├║─Ź mus├ş by┼ą dostupn├Ż ka┼żd├ęmu na overenie. Ako to urobi┼ą spo─żahlivo? Vysvetl├şme si z├íkladn├ę princ├şpy decentralizovanej identity (DID). DID si m├┤┼żete predstavi┼ą ako handle alebo meno. DID je spojen├Ż s dokumentom DID. Obsahuje ├║daje, ktor├ę opisuj├║ verejn├ę kryptografick├ę k─ż├║─Źe, pseudonymn├ę biometrick├ę ├║daje a ─Ćal┼íie met├│dy, ktor├ę m├┤┼że jednotlivec alebo subjekt pou┼żi┼ą na overenie svojej toto┼żnosti. Dokument DID m├┤┼że obsahova┼ą verejn├Ż k─ż├║─Ź na overovanie spr├ív od vlastn├şka DID.

Atala PRISM je platforma vytvoren├í t├şmom IOG, ktor├í na pr├ícu s DID vyu┼ż├şva blockchain Cardano. PRISM pon├║ka kompletn├║ infra┼ítrukt├║ru na vyd├ívanie a overovanie DID. Platformu vyu┼ż├şvaj├║ krajiny ako Eti├│pia na identifik├íciu ┼íkol├íkov a u─Źite─żov a spolo─Źnos┼ą DISH z rebr├ş─Źka Fortune 500 pre svoj program licen─Źn├Żch poplatkov.

Dodajme, ┼że nov├í pe┼ła┼żenka Lace bude integrovan├í s PRISM a umo┼żn├ş v├ím vytvori┼ą si vlastn├║ decentralizovan├║ identitu. Namiesto kop├şrovania adries blockchainu m├┤┼żete pou┼ż├şva┼ą DID. Kop├şrovanie adries je n├íchyln├ę na chyby a je jednou z prek├í┼żok ┼íir┼íieho prijatia technol├│gi├ş blockchain. Ke─Ć pri kop├şrovan├ş adresy urob├şte chybu, mince alebo akt├şva sa nav┼żdy stratia. Ma┼ą DID ako zoznam priate─żov priamo v pe┼ła┼żenk├ích bude ve─żkou pomocou, preto┼że odoslanie transakcie bude jednoduch┼íie ako odoslanie pe┼łaz├ş cez bankov├Ż ├║─Źet.

Jeden DID vl├ídne v┼íetk├Żm

DID si m├┤┼że zriadi┼ą ka┼żd├Ż bez toho, aby musel po┼żiada┼ą tretiu stranu. Okrem toho bude mo┼żn├ę ma┼ą DID, ktor├Ż bude overen├Ż autoritou. Nez├íle┼ż├ş na tom, ─Źi je t├Żmto org├ínom miestny ├║rad, spolo─Źnos┼ą, banka alebo niekto, kto m├í na starosti skupinu pou┼ż├şvate─żov. Org├ín m├┤┼że overi┼ą inform├ície v doklade DID spolu s ─Ćal┼í├şmi vecami, napr├şklad s va┼í├şm fyzick├Żm preukazom toto┼żnosti. Po overen├ş va┼íej toto┼żnosti org├ín podp├ş┼íe DID vlastn├Żm k─ż├║─Źom, ktor├Ż sa potom d├í kedyko─żvek ─żahko overi┼ą. Dokument DID m├┤┼że overova┼ą viacero org├ínov.

Ako pou┼ż├şvate─ż m├┤┼żeme ma┼ą jeden DID pre v┼íetky slu┼żby na internete. DID je ┼ítandardom konzorcia W3C (World Wide Web Consortium), tak┼że je ve─żmi pravdepodobn├ę, ┼że ho spolo─Źnosti r├Żchlo prijm├║ a ─Źasom z├şska podporu vl├íd. Ak by vl├ídy overovali DID, DID by mal rovnak├Ż v├Żznam ako fyzick├Ż identifik├ítor.

Ke─Ć raz budete ma┼ą DID, ktor├Ż je dostato─Źne dobr├Ż pre Twitter, je ve─żk├í ┼íanca, ┼że rovnak├Ż DID bude dobr├Ż aj pre Meta, Amazon, Google a ─Ćal┼í├şch gigantov. V─Ćaka DID nebudete musie┼ą znova a znova nastavova┼ą nov├ę ├║─Źty alebo sa spolieha┼ą na svojich s├║─Źasn├Żch spr├ívcov identity. S DID budete ma┼ą otvoren├ę dvere do v┼íetk├Żch slu┼żieb Defi a bude jednoduch├ę overova┼ą pravos┼ą NFT.

Ako DID zmen├ş soci├ílne siete

Hackeri nebud├║ m├┤c┼ą ukradn├║┼ą va┼íu identitu z datab├ízy spolo─Źnosti. Ak tweet vy┼żaduje digit├ílny podpis, len vy ako vlastn├şk s├║kromn├ęho k─ż├║─Źa m├┤┼żete vytvori┼ą autentick├Ż tweet. V┼íetci pou┼ż├şvatelia na svete si m├┤┼żu by┼ą ist├ş, ┼że tweet poch├ídza od v├ís. V┼íetky falo┼ín├ę ├║─Źty nemaj├║ ┼íancu, preto┼że va┼íe zariadenie m├┤┼że priradi┼ą meno k verejn├ęmu k─ż├║─Źu. Bude ─żahk├ę filtrova┼ą podvodn├ę tweety.

V─Ćaka kryptografii vydavate─ż nem├┤┼że poprie┼ą, ┼że spr├ívu neposlal, a nem├┤┼że sp├Ątne zmeni┼ą obsah. To m├┤┼że by┼ą ─Ćal┼íia v├Żhoda najm├Ą pre novin├írov. V ┼íir┼íom po┼łat├ş si to predstavte ako mechanizmus, ktor├Ż zabezpe─Ź├ş, ┼że ak niekto d├í verejn├Ż pr├şs─żub, nem├┤┼że ho jednoducho vzia┼ą sp├Ą┼ą. Aj ke─Ć niekto tweet vyma┼że, bude existova┼ą kryptografick├Ż d├┤kaz, ┼że tweet existoval.

Ak maj├║ dvaja ─żudia DID, m├┤┼żu medzi sebou vytvori┼ą s├║kromn├Ż komunika─Źn├Ż kan├íl, ktor├Ż nem├┤┼że sledova┼ą tretia strana.

DID m├┤┼że pom├┤c┼ą rie┼íi┼ą probl├ęm s botmi. Predstavte si, ┼że by pou┼ż├şvatelia sami rozhodovali o tom, ak├║ ├║rove┼ł overenia ├║─Źtu vy┼żaduj├║ od t├Żch, ktor├ş ich m├┤┼żu sledova┼ą alebo ktor├Żch spr├ívy m├┤┼żu vidie┼ą. Mohli by ste sa rozhodn├║┼ą, ┼że va┼íe tweety uvidia len t├ş, ktor├ş maj├║ overen├ę konto na Twitteri. Ak by sa Twitteru nepodarilo dobre overi┼ą ├║─Źty, zmenili by ste nastavenia tak, aby tweety videli len t├ş, ktor├ş maj├║ vl├ídou overen├Ż ├║─Źet.

Reputa─Źn├Ż syst├ęm by mohol pou┼ż├şva┼ą DID. Overenie ├║─Źtu nemus├ş nevyhnutne zah┼Ľ┼ła┼ą preuk├ízanie sa fyzick├Żm preukazom toto┼żnosti alebo ├şs┼ą niekam osobne. Overovanie m├┤┼że ma┼ą aj podobu akt├şvneho monitorovania ├║─Źtov a anal├Żzy profilov spr├ívania. To by mohla by┼ą ├║loha pre umel├║ inteligenciu.

DID sa m├┤┼że pou┼żi┼ą na kontrolu pr├şstupu k slu┼żbe alebo ako identifika─Źn├í karta na platby. Predstavte si, ak├ę jednoduch├ę je pre tretiu stranu vytvori┼ą spoplatnen├║ slu┼żbu, ak sa nemus├ş zaobera┼ą identitou a platbami. Ka┼żd├Ż pou┼ż├şvate─ż blockchainovej pe┼ła┼żenky bude m├┤c┼ą preuk├íza┼ą, ┼że je skuto─Źnou osobou (napr├şklad dospel├Ż ob─Źan z Eur├│py) a m├┤┼że za slu┼żbu jednoducho zaplati┼ą. Pou┼ż├şvatelia nemusia st├íle dokola vyp─║┼ła┼ą tie ist├ę ├║daje z fyzick├ęho dokladu toto┼żnosti alebo ├║daje o kreditnej karte. V┼íetko m├┤┼żu ma┼ą vo svojom mobilnom telef├│ne a s t├Żmito ├║dajmi m├┤┼żu r├Żchlo a jednoducho pracova┼ą prostredn├şctvom DID.

V s├║vislosti s DID m├┤┼żu vznikn├║┼ą nepredv├şdate─żn├ę veci. Napr├şklad zoznam sledovan├Żch os├┤b. Predstavte si, ┼że m├íte mili├│ny sledovate─żov na Twitteri a za─Źnete pou┼ż├şva┼ą nov├║ konkuren─Źn├║ platformu. Namiesto toho, aby ste za─Ź├şnali od nuly, pou┼żijete DID a v┼íetci pou┼ż├şvatelia tej istej platformy v├ís bud├║ okam┼żite sledova┼ą. V podstate sa st├ívate vlastn├şkom svojho ├║─Źtu, a to vr├ítane sledovate─żov. S oslabovan├şm centraliz├ície bud├║ vznika┼ą nov├ę decentralizovan├ę koncepty a n├ístroje. Predstavte si, ┼że by ste v┼íetk├Żm svojim sledovate─żom poslali NFT a vy by ste ich potom mohli kedyko─żvek n├íjs┼ą. I┼ílo by o komunik├íciu medzi DID, ktor├í by prebiehala mimo n├ístrojov Twitteru.

Záver

Decentraliz├ícia je koncept, ktor├Ż naru┼í├ş fungovanie internetu, ktor├Ż prirodzene smeruje k centraliz├ícii. Centraliz├ícia vyhovuje spolo─Źnostiam a bank├ím, preto┼że im umo┼ż┼łuje udr┼ża┼ą si moc a kontrolu. To v┼íak ─Źoraz viac vad├ş pou┼ż├şvate─żom, ktor├ş volaj├║ po zmene. Bitcoin pri┼íiel na svet s my┼ílienkou, ┼że tento probl├ęm vyrie┼íi na ├║rovni pe┼łaz├ş. Web3 mo┼żno pova┼żova┼ą za logick├ę pokra─Źovanie tejto my┼ílienky. DID nemo┼żno vytvori┼ą bez blockchainu. Ak chcete vlastni┼ą svoju identitu, nem├┤┼żete ju zveri┼ą tretej strane. Ak chcete identitu spo─żahlivo pou┼ż├şva┼ą v prostred├ş internetu, potrebujete decentralizovan├║ infra┼ítrukt├║ru. Cardano a Atala PRISM m├┤┼żu by┼ą va┼íou vstupnou br├ínou do Web3 prostredn├şctvom novej pe┼ła┼żenky Lace. To v├ím umo┼żn├ş pou┼ż├şva┼ą nov├Ż ┼ítandard, na ktor├Ż sk├┤r ─Źi nesk├┤r prejde cel├Ż internet. Posiln├ş sa tak koncept decentraliz├ície a moc sa vr├íti do r├║k pou┼ż├şvate─żov.

Cardano m├┤┼że vyrie┼íi┼ą probl├ęmy soci├ílnych siet├ş, ale najprv ich musia chcie┼ą rie┼íi┼ą spolo─Źnosti. To nemus├ş by┼ą nevyhnutne v ich ekonomickom z├íujme. Boti s├║ tie┼ż pou┼ż├şvatelia. Ak spolo─Źnos┼ą pred├íva reklamu, po─Źet pou┼ż├şvate─żov je d├┤le┼żit├Ż pri uzatv├íran├ş obchodu. Interakciu s ─żu─Ćmi m├┤┼że by┼ą ┼ąa┼żk├ę plne automatizova┼ą, tak┼że overovanie identity bude st├íle pomerne drah├ę. Twitter pravdepodobne nikdy nebude schopn├Ż overi┼ą v┼íetk├Żch pou┼ż├şvate─żov. Ke─Ć sa prv├í spolo─Źnos┼ą rozhodne pou┼ż├şva┼ą decentralizovan├║ identitu a uspeje, ostatn├ę ju bud├║ nasledova┼ą. Je len ot├ízkou ─Źasu, kedy sa toho do─Źk├íme. M├íme technol├│giu a prv├ę ├║spe┼ín├ę implement├ície. Teraz je lopti─Źka na strane spolo─Źnost├ş.


(Nap├şsal @Cardanians.io) - preklad @Martin.M
P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Can Cardano improve social networks? | Cardano Explorer (cexplorer.io)