­č窭čç░ Decentraliz├ícia je z├íkladom Cardana

Decentralizácia je základom Cardana

Pre t├şm IOG je vysok├í decentraliz├ícia protokolu Cardano najvy┼í┼íou prioritou a z├írove┼ł technologickou v├Żzvou, ktor├║ s nad┼íen├şm sk├║maj├║. Decentraliz├ícia je k─ż├║─Źovou vlastnos┼ąou, ktor├í prin├í┼ía naru┼íenie s├║─Źasn├Żch finan─Źn├Żch a soci├ílnych slu┼żieb. Bez trvania na z├íkladn├Żch princ├şpoch a inov├íci├ích nem├í decentralizovan├í revol├║cia zmysel. Uk├í┼żeme v├ím, pre─Źo si to mysl├şme.

TLDR:

  • Tie ist├ę d├┤vody, ktor├ę viedli k strate d├┤very v s├║─Źasn├ę centralizovan├ę slu┼żby alebo org├íny, n├ím br├ínia d├┤verova┼ą blockchainu so slabou decentraliz├íciou.
  • S├║kromn├ę alebo slabo decentralizovan├ę blockchainy ponech├ívaj├║ obrovsk├Ż priestor na to, aby men┼íiny ovl├ídali v├Ą─Ź┼íinu. Cardano bude nez├ívisl├Żm sprostredkovate─żom, ktor├Ż bude v┼żdy uprednost┼łova┼ą hlas v├Ą─Ź┼íiny.
  • ─Żudia by mali pou┼ż├şvanie Cardana vn├şma┼ą ako priamu invest├şciu do infra┼ítrukt├║ry, ktor├║ vlastnia samotn├ş pou┼ż├şvatelia. Je to invest├şcia do ochrany z├íkladn├Żch princ├şpov decentraliz├ície, a teda pr├ív a slobody pou┼ż├şvate─żov.
  • Ni─Ź nem├┤┼że by┼ą lep┼íie ako infra┼ítrukt├║ra, o ktor├║ sa staraj├║ v┼íetci pou┼ż├şvatelia, ktor├ş maj├║ ko┼żu v hre. To plat├ş len pre decentralizovan├║ infra┼ítrukt├║ru. V pr├şpade centralizovan├Żch slu┼żieb profituje men┼íina, ale v├Ą─Ź┼íina m├í ko┼żu v hre.

Ak├ę blockchainy nepotrebujeme

Parametre r├┤znych blockchainov├Żch projektov sa l├ş┼íia. Predstavte si blockchain s n├ízvom X, ktor├Ż spravuje 20 superr├Żchlych uzlov vlastnen├Żch jedn├Żm subjektom. T├Żchto 20 uzlov je zodpovedn├Żch za produkciu blokov v sieti a nikto in├Ż nem├í povolenie pripoji┼ą sa. Sie┼ą X m├í vysok├║ ┼ík├ílovate─żnos┼ą a nepotrebuje druh├ę vrstvy. V┼íetky oper├ície vr├ítane slu┼żieb DeFi s├║ ve─żmi u┼ż├şvate─żsky pr├şvetiv├ę.

Ako bezpe─Źn├Ż je blockchain X? Povedzme, ┼że m├┤┼że by┼ą podobn├ę ako pri be┼żn├Żch centralizovan├Żch slu┼żb├ích. Chr├ínen├ę akt├şva bud├║ v bezpe─Ź├ş, k├Żm sa niekomu nepodar├ş prelomi┼ą ochranu uzlov alebo k├Żm vlastn├şk nezneu┼żije svoje postavenie. Ver├şme, ┼że podobn├ę projekty blockchainu by ste mohli n├íjs┼ą aj sami.

Mysl├şte si, ┼że by vl├ída mohla prija┼ą blockchain X a vybudova┼ą na ┼łom svoju finan─Źn├║ infra┼ítrukt├║ru? Mohla by sa na blockchaine X vybudova┼ą nov├í glob├ílna banka? Mohla by spolo─Źnos┼ą vyu┼ż├şva┼ą tento blockchain pre svoje slu┼żby?

Decentralizovan├ę siete prin├í┼íaj├║ rozvrat najm├Ą v d├┤sledku zmien na ├║rovni d├┤very. Existuje ├║zky vz┼ąah medzi vlastnos┼ąami technol├│gie a potenci├ílom na zv├Ż┼íenie d├┤very na soci├ílnej ├║rovni. Svet ─Źel├ş probl├ęmom, ktor├ę priamo s├║visia so stratou d├┤very. ─Żudia str├ícaj├║ d├┤veru v banky, spolo─Źnosti, in┼ítit├║cie, ├║rady a dokonca aj vl├ídy. Decentraliz├ícia m├┤┼że pom├┤c┼ą vyrie┼íi┼ą tieto probl├ęmy. Ak v┼íak blockchain nie je dostato─Źne decentralizovan├Ż, str├íca potenci├íl rie┼íi┼ą tieto probl├ęmy.

Ako m├┤┼żete d├┤verova┼ą vl├íde, ┼że nem├┤┼że manipulova┼ą s ├║dajmi v blockchaine, ak sa vl├ída m├┤┼że dohodn├║┼ą s vlastn├şkom blockchainu? Pr├íve nemo┼żnos┼ą uzavrie┼ą tak├║to dohodu men├ş pravidl├í hry na ├║rovni d├┤very.

Nepotrebujeme blockchain X, ak potrebujeme d├┤verova┼ą jedin├ęmu subjektu, ktor├Ż m├í priamu kontrolu nad k─ż├║─Źov├Żmi uzlami siete. Vlastn├şk siete X predstavuje jedin├Ż bod zlyhania. Riziko zlyhania je ve─żmi vysok├ę. Tie ist├ę d├┤vody, ktor├ę viedli k strate d├┤very v s├║─Źasn├ę centralizovan├ę slu┼żby alebo org├íny, n├ím br├ínia d├┤verova┼ą blockchainu X.

Nemus├şme sa nevyhnutne zbavi┼ą v┼íetk├Żch autor├şt a centralizovan├Żch slu┼żieb. Z├írove┼ł nepotrebujeme ─Ćal┼íiu tretiu stranu. V skuto─Źnosti potrebujeme zv├Ż┼íi┼ą vz├íjomn├║ d├┤veru medzi nami a na┼íimi protistranami, nech je to ktoko─żvek. Na tejto ├║rovni m├┤┼że technol├│gia pom├┤c┼ą zlep┼íi┼ą vz┼ąahy. Potrebujeme zv├Ż┼íi┼ą d├┤veryhodnos┼ą s├║─Źasn├Żch org├ínov a slu┼żieb. Pr├şpadne m├┤┼żeme vytvori┼ą alternat├şvne decentralizovan├ę slu┼żby.

Sie┼ą blockchain bez vysok├ęho stup┼ła decentraliz├ície neprin├í┼ía ┼żiadnu kvalitat├şvnu zmenu. Medzi blockchainom X a firemn├Żm serverom nie je ┼żiadny v├Żznamn├Ż rozdiel. Decentraliz├ícia sa t├Żka rozdelenia rozhodovacej pr├ívomoci. Decentraliz├ícia je o vyraden├ş sprostredkovate─żov a vlo┼żen├ş v├Ą─Ź┼íej d├┤very priamo do technol├│gie. Decentraliz├íciu je potrebn├ę br├íni┼ą a usilova┼ą sa o jej rast. Jednotlivci nem├┤┼żu ma┼ą v sieti siln├ę postavenie. Ak ju z├şskaj├║, stratia v┼íetky d├┤le┼żit├ę vlastnosti.

Predstavte si, ┼że by sa glob├ílna spolo─Źnos┼ą rozhodla pou┼ż├şva┼ą blockchain X a vyd├íva┼ą na ┼łom vlastn├ę akcie. Spolo─Źnos┼ą a v┼íetci akcion├íri by museli d├┤verova┼ą vlastn├şkovi blockchainu X. ─îo keby sa vl├ída rozhodla vyda┼ą na tomto blockchaine n├írodn├║ menu? Mala by vl├ída a v┼íetci ob─Źania d├┤verova┼ą jednej osobe alebo spolo─Źnosti? Rozhodne nie. Zodpovednos┼ą by bola pr├şli┼í vysok├í pre jeden subjekt, ktor├Ż by sa mohol sta┼ą ─żahk├Żm cie─żom. Decentralizovan├í sie┼ą nezanech├í ├║to─Źn├şkovi ─żahk├Ż cie─ż. Riziko je tak ide├ílne rozlo┼żen├ę medzi v┼íetk├Żch vlastn├şkov siete. Ak neexistuje ─żahk├Ż cie─ż, riziko zneu┼żitia moci je v├Żrazne ni┼ż┼íie.

Blockchainy bez vysok├ęho stup┼ła decentraliz├ície s├║ len hra─Źkami, ktor├ę vyu┼ż├şvaj├║ probl├ęmy so ┼ík├ílovate─żnos┼ąou s├║─Źasn├Żch projektov. Vs├ídzaj├║ na pou┼ż├şvate─żsk├Ż z├í┼żitok a marketing. Je mo┼żn├ę r├Żchlo poskytova┼ą atrakt├şvne slu┼żby a funguje to. Je to v┼íak len zneu┼żitie hypeu a snaha prevzia┼ą biznis od s├║─Źasn├Żch etablovan├Żch spolo─Źnost├ş alebo ├║radov. Slu┼żba DeFi bez decentraliz├ície je len ─Ćal┼íou finan─Źnou slu┼żbou konkuruj├║cou existuj├║cim bank├ím. Z dlhodob├ęho h─żadiska v┼íak tieto projekty stratia zmysel svojej existencie. Technologick├Ż pokrok a inov├ície umo┼żnia Cardanu a nieko─żk├Żm ─Ćal┼í├şm sie┼ąam zlep┼íi┼ą ┼ík├ílovate─żnos┼ą a zachova┼ą vysok├║ decentraliz├íciu. Je viac ako pravdepodobn├ę, ┼że prijatie bude odr├í┼ża┼ą kvalitu decentraliz├ície.

S├║─Źasn├ę probl├ęmy s├║visia so zneu┼żit├şm moci a ─żahk├Żm napadnut├şm centralizovan├ęho subjektu. Ak sa n├ím podar├ş decentralizova┼ą kontrolu nad infra┼ítrukt├║rou, m├┤┼żeme mnoh├ę probl├ęmy vyrie┼íi┼ą sn├í─Ć nav┼żdy.

Pre─Źo potrebujeme verejn├ę siete blockchain?

Predstavte si banku prev├ídzkuj├║cu blockchain X. V takom pr├şpade ide v podstate o s├║kromn├Ż blockchain. Banka m├┤┼że zvy┼íova┼ą poplatky, cenzurova┼ą transakcie, obmedzova┼ą pr├şstup k slu┼żb├ím, br├íni┼ą m├ş┼łaniu akt├şv, meni┼ą zmluvn├ę podmienky alebo dokonca zastavi┼ą slu┼żbu. Okrem toho banka z├şskava v┼íetky poplatky za poskytovan├ę slu┼żby. Ak m├┤┼że jedna strana svojvo─żne meni┼ą pravidl├í bez s├║hlasu druhej strany, sk├┤r ─Źi nesk├┤r to urob├ş. Na vine je nerovnopr├ívne postavenie ├║─Źastn├şkov. Nez├íle┼ż├ş na tom, ┼że banka m├┤┼że ma┼ą mili├│ny klientov. Vedenie banky, ktor├ę m├í men┼íinov├ę postavenie, m├┤┼że prij├şma┼ą rozhodnutia, ktor├ę po┼íkodzuj├║ v├Ą─Ź┼íinu.

Probl├ęm nerovn├ęho postavenia ├║─Źastn├şkov m├┤┼że vyrie┼íi┼ą len decentraliz├ícia. Prejdime si v┼íetky body jednotlivo.

V decentralizovanej sieti banka nem├┤┼że rozhodn├║┼ą o zv├Ż┼íen├ş poplatkov za slu┼żby. Poplatky sa stanovuj├║ na ├║rovni protokolu Cardano. Zmenu na ├║rovni protokolu m├┤┼że zavies┼ą len t├şm a urob├ş ju len vtedy, ak s ┼łou s├║hlas├ş v├Ą─Ź┼íina ├║─Źastn├şkov siete. Cardano rozde─żuje rozhodovaciu pr├ívomoc medzi v┼íetk├Żch dr┼żite─żov minc├ş ADA. O zmene by teda mohli hlasova┼ą v┼íetci z├║─Źastnen├ş. Je ┼ąa┼żk├ę si predstavi┼ą, ┼że by men┼íina dok├ízala presadi┼ą zmenu, ktor├í by bola nev├Żhodn├í pre v├Ą─Ź┼íinu.

Je mo┼żn├ę, ┼że by banka vlastnila tak├Ż ve─żk├Ż po─Źet minc├ş ADA, ┼że by presadila zmenu? Teoreticky je to mo┼żn├ę, ale v praxi je to nepravdepodobn├ę. Okrem toho poplatky vyber├í sie┼ą, nie banka. Sie┼ą by vypl├ícala vy┼í┼íie odmeny v┼íetk├Żm zainteresovan├Żm stran├ím. Ak by sa pou┼ż├şvanie siete stalo pre pou┼ż├şvate─żov drah├ę, mohli by prejs┼ą ku konkurencii. Konkuren─Źn├Ż tlak medzi blockchainov├Żmi sie┼ąami nedovol├ş pou┼ż├şvate─żom robi┼ą iracion├ílne rozhodnutia. Je preto v z├íujme v┼íetk├Żch pou┼ż├şvate─żov vr├ítane banky, aby poplatky boli n├şzke.

Prev├ídzkovatelia poolu prev├ídzkuj├║ uzol Cardano a m├┤┼żu ovplyvni┼ą v├Żber transakci├ş v r├ímci bloku, ktor├Ż m├┤┼żu vytvori┼ą. Technicky je mo┼żn├ę cenzurova┼ą transakcie napr├şklad na z├íklade blokov├Żch adries. Jeden prev├ídzkovate─ż poolu v┼íak nem├┤┼że ovplyvni┼ą spr├ívanie in├ęho prev├ídzkovate─ża poolu. Verejn├í sie┼ą zabra┼łuje cenz├║re transakci├ş t├Żm, ┼że umo┼ż┼łuje ka┼żd├ęmu z├íujemcovi prev├ídzkova┼ą vlastn├Ż pool. Pooly vyberaj├║ transakcie do bloku a dodr┼żiavaj├║ pravidl├í protokolu. Pool, ktor├Ż by poru┼íil pravidl├í, by komunita pova┼żovala za ne─Źestn├Ż. Stakeri by tak├Żto pool prestali podporova┼ą a mince ADA by delegovali na in├Ż poctiv├Ż pool.

Decentralizovan├í banka m├┤┼że ovplyv┼łova┼ą svoje vlastn├ę inteligentn├ę kontrakty, ale nem├┤┼że ovplyv┼łova┼ą spr├ívanie in├Żch slu┼żieb be┼żiacich na decentralizovanej infra┼ítrukt├║re. ─Żudia, ktor├ş ch├ípu zmysel decentraliz├ície, pravdepodobne nebud├║ d├┤verova┼ą banke, ktor├í cenzuruje transakcie. Banka je teda motivovan├í re┼ípektova┼ą pravidl├í infra┼ítrukt├║ry Cardano. Okrem toho je vo svete s otvoren├Żm zdrojov├Żm k├│dom pomerne jednoduch├ę vytvori┼ą konkuren─Źn├║ slu┼żbu, ktor├í bude vyhovova┼ą v├Ą─Ź┼íine.

Z poh─żadu banky je snaha zabr├íni┼ą pr├şstupu k slu┼żbe ve─żmi podobn├í cenz├║re transakci├ş. Ka┼żd├Ż sa m├┤┼że slobodne rozhodn├║┼ą pou┼ż├şva┼ą sie┼ą Cardano a nepotrebuje na to povolenie tretej strany ani poskytova┼ą inform├ície KYC. Ka┼żd├Ż, kto si nain┼ítaluje pe┼ła┼żenku Cardano, m├┤┼że za─Źa┼ą sie┼ą pou┼ż├şva┼ą. Pou┼ż├şvatelia o─Źak├ívaj├║, ┼że v┼íetky slu┼żby bud├║ re┼ípektova┼ą princ├şpy decentraliz├ície a ka┼żd├Ż, kto bude kona┼ą v rozpore s pravidlami, bude pova┼żovan├Ż za ned├┤veryhodn├Ż subjekt.

M├┤┼żu nasta┼ą relevantn├ę pr├şpady, ke─Ć m├í zmysel slu┼żbu obmedzi┼ą. Napr├şklad na z├íklade veku alebo ┼ít├ítnej pr├şslu┼ínosti. S rast├║cou integr├íciou blockchainov├Żch slu┼żieb s fyzick├Żm svetom je mo┼żn├ę predpoklada┼ą, ┼że DeFi bude vyu┼ż├şva┼ą skuto─Źn├ę identity pou┼ż├şvate─żov. To umo┼żn├ş vyu┼żi┼ą pr├ívny syst├ęm. Aby slu┼żba DeFi mohla poskytova┼ą p├┤┼żi─Źky, ktor├ę akceptuj├║ ako z├íbezpeku nehnute─żnosti v USA, m├í zmysel, aby p├┤sobila len tam, kde m├í pr├ívny syst├ęm USA dosah. Toto obmedzenie pr├şstupu v┼íak s├║vis├ş s povahou slu┼żby a je pochopite─żn├ę.

Decentralizovan├í infra┼ítrukt├║ra m├┤┼że zabezpe─Źi┼ą, aby pou┼ż├şvatelia mohli v┼żdy min├║┼ą svoje mince a tokeny. Okrem toho podmienky zmluvy, napr├şklad p├┤┼żi─Źky, nem├┤┼że ┼żiadna zo str├ín zmeni┼ą. Ka┼żd├Ż, kto m├í mince alebo tokeny vo vlastnej pe┼ła┼żenke, ich m├┤┼że kedyko─żvek min├║┼ą a ┼żiadna tretia strana tomu nem├┤┼że zabr├íni┼ą. Ak s├║ mince uzamknut├ę v inteligentnej zmluve, podmienky dr┼żby a uvo─żnenia bud├║ jasne definovan├ę. Je ┼ąa┼żk├ę, ak nie nemo┼żn├ę zastavi┼ą glob├ílnu sie┼ą, ktor├║ udr┼żiavaj├║ tis├şce ─żud├ş na celom svete. V┼íetky transakcie bud├║ vyrovnan├ę a nasaden├ę inteligentn├ę kontrakty sa bud├║ vykon├íva┼ą pod─ża o─Źak├ívania. Dokonca ani subjekty s ve─żmi siln├Żm postaven├şm s t├Żm nem├┤┼żu ni─Ź urobi┼ą.

Decentraliz├ícia je absol├║tne k─ż├║─Źovou vlastnos┼ąou verejn├Żch siet├ş blockchain, preto┼że pr├íve t├íto vlastnos┼ą ich odli┼íuje od s├║─Źasn├Żch protokolov. Vysvetl├şme si, ─Źo je to decentraliz├ícia, ako ju mera┼ą a ako dlhodobo udr┼ża┼ą jej vysok├║ kvalitu [Viac inform├íci├ş ] (Decentralization is at the heart of┬áCardano | Cardanians).

M├┤┼żeme si predstavi┼ą hybridn├║ banku, ktorej pracovn├şk lok├ílne posudzuje rizik├í spojen├ę s ├║verom na nehnute─żnos┼ą, kde nehnute─żnos┼ą sl├║┼żi ako z├íbezpeka ├║veru. Je mo┼żn├ę vytvori┼ą digit├ílnu zmluvu a nehnute─żnos┼ą tokenizova┼ą. Pri ka┼żdej jednotlivej spl├ítke m├┤┼że nov├Ż vlastn├şk nehnute─żnosti z├şska┼ą ─Źas┼ą tokenu. Po splaten├ş poslednej spl├ítky z├şska cel├Ż token. Miestne org├íny m├┤┼żu proces spl├ícania sledova┼ą ├║plne transparentne. Banka nemohla zmeni┼ą podmienky zmluvy. Ka┼żd├í spl├ítka by bola ├║plne transparentn├í a ┼żiadna zo str├ín by nemohla podv├ídza┼ą.

Decentralizovan├í infra┼ítrukt├║ra m├┤┼że zabezpe─Źi┼ą transparentnos┼ą a zabr├íni┼ą pokusom o podvod. Dl┼żn├şk nem├┤┼że tvrdi┼ą, ┼że poslal spl├ítku bez toho, aby sa transakcia dala vysledova┼ą v blockchaine. Podobne ani verite─ż nem├┤┼że tvrdi┼ą, ┼że spl├ítka nepri┼íla, ak ju poslal. V┼íimnite si, ┼że Cardano m├┤┼że zabezpe─Źi┼ą d├┤veru medzi dvoma stranami, ktor├ę si navz├íjom ned├┤veruj├║. Navy┼íe blockchain zabezpe─Źuje, ┼że obe strany s├║ v rovnakom postaven├ş a banka na tom nie je lep┼íie. Na blockchaine je ve─żmi jednoduch├ę kontrolova┼ą transakcie a zmluvy. Pre pr├ívny syst├ęm bude ─żahk├ę pos├║di┼ą, na koho strane je pravda.

Principi├ílnym rozdielom medzi blockchainom X a Cardano je ├║rove┼ł decentraliz├ície. Blockchain X ponech├íva obrovsk├Ż priestor pre men┼íiny, ktor├ę m├┤┼żu kontrolova┼ą v├Ą─Ź┼íinu. Cardano prin├í┼ía prav├Ż opak. Cardano bude nez├ívisl├Żm sprostredkovate─żom, ktor├Ż bude v┼żdy preferova┼ą hlas v├Ą─Ź┼íiny. V├Żzvou pre nasleduj├║ce desa┼ąro─Źia bude prenies┼ą tento abstraktn├Ż koncept do konkr├ętnych pr├şpadov.

Nach├ídzame sa vo f├íze, ke─Ć sa centralizovan├ę in┼ítit├║cie musia vysporiada┼ą s mo┼żnos┼ąami decentralizovan├Żch technol├│gi├ş. Po─Źiato─Źn├Ż odpor a ned├┤vera s├║ prekonan├ę. V s├║─Źasnosti sa definuj├║ nov├ę z├íkony a predpisy, ktor├ę umo┼ż┼łuj├║ u┼ż┼íiu integr├íciu decentralizovan├Żch technol├│gi├ş s finan─Źn├Żmi a soci├ílnymi syst├ęmami.

O vzniku decentralizovan├Żch b├ínk dnes netreba pochybova┼ą. Ot├ízkou je, kedy ich uvid├şme v praxi. Bude tu ve─żk├í konkurencia medzi bankami, ale aj medzi t├Żmi, ktor├ę chc├║ konkurova┼ą tradi─Źn├Żm in┼ítit├║ci├ím. Motiv├ícia uspie┼ą bude siln├í.

P├┤vodn├ę poslanie technol├│gie blockchain, t. j. bankova┼ą nebankovkovan├Żch, ale aj nebankova┼ą bankovan├Żch, sa bude realizova┼ą. Obe skupiny, dnes bankou za┼ąa┼żen├ş, ktor├ş nie s├║ spokojn├ş s tradi─Źn├Żmi slu┼żbami, ale aj nebankov├ş, ─żudia z rozvojov├Żch kraj├şn, ktor├ş nemaj├║ pr├şstup k bankov├Żm slu┼żb├ím, prejd├║ na decentralizovan├ę slu┼żby. Obe skupiny to radi urobia, preto┼że to pre nich bude v mnoh├Żch oh─żadoch v├Żhodn├ę.

Bude prijatie blockchainu podmienen├ę kvalitou decentraliz├ície?

Bude kvalita decentraliz├ície jednotliv├Żch siet├ş skuto─Źne t├Żm, ─Źo rozhoduje o prijat├ş? To je zlo┼żit├í ot├ízka. V s├║─Źasnosti m├┤┼żeme pozorova┼ą, ┼że blockchain X m├┤┼że ve─żmi ─żahko konkurova┼ą decentralizovanej┼í├şm blockchainov├Żm sie┼ąam, preto┼że je u┼ż├şvate─żsky pr├şvetivej┼í├ş. ─Żudia m├┤┼żu uprednostni┼ą pou┼ż├şvate─żsk├Ż komfort pred kvalitou decentraliz├ície. Je to ├║plne pochopite─żn├ę spr├ívanie a ├║plne v s├║lade s t├Żm, ako dnes pou┼ż├şvame technol├│gie. R├Żchlos┼ą, cena a kvalita slu┼żieb sa cenia viac ako ┼ąa┼żko pochopite─żn├í funkcia, akou je decentraliz├ícia.

Uk├í┼żme si to na praktickom pr├şklade. Vo svojej digit├ílnej pe┼ła┼żenke m├íte 1000 dol├írov a chcete ich posla┼ą do zahrani─Źia. Pou┼żili by ste rad┼íej centralizovan├║ slu┼żbu, ktor├í transakciu doru─Ź├ş za 1 sekundu a vy zaplat├şte 0,01 USD, alebo decentralizovan├║ slu┼żbu, ktor├í transakciu doru─Ź├ş za 10 min├║t a zaplat├şte 3 USD?

Za predpokladu, ┼że by pou┼żitie bolo podobne jednoduch├ę, v├Ą─Ź┼íina ─żud├ş na plan├ęte by si vybrala r├Żchlej┼íiu a lacnej┼íiu mo┼żnos┼ą. Decentraliz├ícia nie je zadarmo a v┼żdy sa za ┼łu bude plati┼ą. Zd├í sa, ┼że centralizovan├í slu┼żba bude v┼żdy preferovan├í.

Technologick├Ż pokrok m├┤┼że zv├Ż┼íi┼ą kvalitu a z├írove┼ł zn├ş┼żi┼ą cenu decentralizovan├Żch slu┼żieb. Prev├ídzka centralizovanej slu┼żby tie┼ż nikdy nebude zadarmo, tak┼że n├íklady m├┤┼żu by┼ą ─Źasom podobn├ę. Z├ísadn├Ż rozdiel spo─Ź├şva v tom, ┼że v pr├şpade centralizovanej slu┼żby z├şskava v┼íetky poplatky vlastn├şk slu┼żby. Vlastn├şk si m├┤┼że v├Ą─Ź┼íinu zisku ponecha┼ą pre seba a len ─Źas┼ą investova┼ą do inov├íci├ş. Vlastn├şk m├┤┼że poplatky kedyko─żvek zv├Ż┼íi┼ą, ak je pr├şli┼í chamtiv├Ż a presved─Źen├Ż o svojom silnom postaven├ş na trhu. Okrem toho m├┤┼że za─Źa┼ą zneu┼ż├şva┼ą svoje postavenie a zneu┼ż├şva┼ą ├║daje pou┼ż├şvate─żov. M├┤┼że cenzurova┼ą transakcie na ┼żiados┼ą ├║radov alebo poskytova┼ą lep┼íie slu┼żby len vybran├Żm z├íkazn├şkom. Centralizovan├í slu┼żba bude v┼żdy n├íchyln├í na zneu┼żitie moci.

V pr├şpade decentralizovanej siete, akou je Cardano, m├┤┼że ma┼ą z vybran├Żch poplatkov prospech cel├Ż ekosyst├ęm vr├ítane samotn├Żch pou┼ż├şvate─żov. ─Żudia by mali vyu┼ż├şvanie decentralizovanej slu┼żby vn├şma┼ą ako priamu invest├şciu do infra┼ítrukt├║ry, ktor├║ vlastnia samotn├ş pou┼ż├şvatelia. Navy┼íe do infra┼ítrukt├║ry, ktor├í sa bude na─Ćalej vyv├şja┼ą pod─ża ┼żelania v├Ą─Ź┼íiny. Je to invest├şcia do ochrany z├íkladn├Żch princ├şpov decentraliz├ície, a teda pr├ív a slobody pou┼ż├şvate─żov.

Zmena vn├şmania rozdielov medzi centralizovanou a decentralizovanou infra┼ítrukt├║rou je ve─żmi d├┤le┼żit├í. Je to v┼íak mo┼żn├ę len vtedy, ak je kvalita slu┼żieb podobn├í. Pou┼ż├şvatelia nesm├║ ma┼ą pocit, ┼że za decentraliz├íciu musia plati┼ą pr├şli┼í ve─ża.

Centralizovan├ę slu┼żby m├┤┼żu dobre fungova┼ą, k├Żm s├║ nov├ę, k├Żm je konkurencia vysok├í a k├Żm je svet stabiln├Ż. Akon├íhle niektor├í slu┼żba z├şska prevahu, je to pre ekosyst├ęm ako celok nezdrav├ę a slu┼żba sa m├┤┼że zhor┼íi┼ą. V pr├şpade nestability na ├║rovni vl├ídy m├┤┼żu org├íny po┼żadova┼ą obmedzenia na ├║rovni finan─Źn├Żch alebo soci├ílnych slu┼żieb. Bankov├Ż syst├ęm neinovuje, preto┼że inov├ície s├║ drah├ę a preto┼że mal├í skupina ─żud├ş si mysl├ş, ┼że s├║─Źasn├Ż stav je udr┼żate─żn├Ż nav┼żdy. ─îasom sa v┼żdy objav├ş prevratn├í technol├│gia, ktor├í zmen├ş existuj├║ci poriadok. Decentralizovan├Ż ekosyst├ęm, ktor├Ż je ekonomicky a soci├ílne motivovan├Ż inovova┼ą, m├┤┼że by┼ą z dlhodob├ęho h─żadiska ove─ża ─żah┼íie udr┼żate─żn├Ż a odolnej┼í├ş vo─Źi vonkaj┼í├şm tlakom. Pr├íva, bohatstvo a sloboda pou┼ż├şvate─żov bud├║ lep┼íie chr├ínen├ę.

─Żudia bud├║ pou┼ż├şva┼ą, a teda v podstate dotova┼ą existenciu decentralizovanej infra┼ítrukt├║ry len vtedy, ak pochopia jej v├Żznam a bud├║ ma┼ą pr├şstup k u┼żito─Źn├Żm slu┼żb├ím. Okrem toho musia ma┼ą istotu, ┼że m├┤┼żu kolekt├şvne meni┼ą infra┼ítrukt├║ru pod─ża ┼żelania v├Ą─Ź┼íiny. In├Żmi slovami, dok├í┼żu dlhodobo udr┼ża┼ą vysok├║ ├║rove┼ł decentraliz├ície. Decentraliz├ícia je ako demokracia, ak sa o ┼łu ─żudia nezauj├şmaj├║ a prestan├║ ju po┼żadova┼ą, m├┤┼żu o ┼łu pr├şs┼ą. ─Żudia musia pochopi┼ą, ┼że starostlivos┼ą o kvalitu technol├│gi├ş je podobn├í starostlivosti o demokraciu. Ak s├║─Źasn├ę in┼ítit├║cie, banky, ├║rady a vl├ídy za─Źn├║ pou┼ż├şva┼ą decentralizovan├ę technol├│gie, a to je dos┼ą pravdepodobn├ę, technol├│gie bud├║ jedn├Żm zo str├í┼żcov slobody, pr├ív, spravodlivosti, transparentnosti a demokracie.

─Żudia nie s├║ zvyknut├ş stara┼ą sa o kvalitu slu┼żieb na ├║rovni technol├│gi├ş. Sme zvyknut├ş pou┼ż├şva┼ą nejak├║ slu┼żbu a opust├şme ju len vtedy, ak n├ím prestane vyhovova┼ą alebo ak sa objav├ş v├Żrazne lep┼íia konkurencia. Je to podobn├ę ako s v├Żberom politickej strany. Komunita by mala ┼í├şri┼ą osvetu a vysvet─żova┼ą ─żu─Ćom v├Żznam decentraliz├ície.

Rozhoduj├║ca moc vo v┼íetk├Żch s├║─Źasn├Żch verejn├Żch blockchainov├Żch sie┼ąach je distribuovan├í na z├íklade vlastn├şctva drah├ęho zdroja. V pr├şpade siet├ş PoW je to elektrina, v pr├şpade siet├ş PoS, ako je Cardano, s├║ to mince ADA. N├íro─Źnos┼ą kontroly v├Żznamn├ęho podielu na zdroji br├íni jednotlivcom z├şska┼ą dominantn├ę postavenie.

V bud├║cnosti nemusia by┼ą mince ADA jedin├Żm drah├Żm zdrojom potrebn├Żm na z├şskanie rozhodovacej moci. Syst├ęm ako tak├Ż mus├ş zabr├íni┼ą tomu, aby sa rozhodovacia moc kupovala za peniaze alebo aby sa hromadila v ruk├ích nieko─żk├Żch os├┤b. To je ve─żmi ┼ąa┼żk├í ├║loha, ke─Ć┼że svet prirodzene smeruje k centraliz├ícii. Udr┼żiavanie vysok├ęho stup┼ła decentraliz├ície tak bude nikdy nekon─Źiacim procesom. Svoj podiel moci by mali ma┼ą mo┼żnos┼ą z├şska┼ą aj t├ş, ktor├ş nevlastnia mince ADA alebo sa im ekonomicky neoplat├ş zaobstara┼ą si a prev├ídzkova┼ą ASIC miner. Teoreticky by mali by┼ą hlavn├Żmi rozhodovate─żmi pou┼ż├şvatelia siete, nie t├ş, ktor├ş si m├┤┼żu k├║pi┼ą drah├Ż zdroj za peniaze.

In├Ż ekonomick├Ż model a in├ę rozdelenie moci s├║ to, ─Źo odli┼íuje centralizovan├Ż syst├ęm od decentralizovan├ęho. Z├íkladn├í vrstva nov├ęho syst├ęmu mus├ş by┼ą decentralizovan├í. A┼ż nad touto vrstvou m├┤┼żu vznikn├║┼ą centralizovanej┼íie syst├ęmy. To sa dnes deje a buduj├║ sa druh├ę vrstvy, ktor├ę bud├║ v┼żdy menej bezpe─Źn├ę a decentralizovan├ę, ale lacnej┼íie a r├Żchlej┼íie. ─Żudia sa v┼íak v┼żdy musia m├┤c┼ą spo─żahn├║┼ą na decentraliz├íciu prvej vrstvy.

Z├íkladn├║ menov├║ politiku minc├ş ADA bude v┼żdy kontrolova┼ą sie┼ą Cardano. Podobne bude prv├í vrstva ekosyst├ęmu Cardano kontrolova┼ą vyd├ívanie tokenov a nasadzovanie inteligentn├Żch kontraktov. Druh├í vrstva bude zabezpe─Źova┼ą potrebn├║ r├Żchlos┼ą a lacnej┼íie transakcie. Len poplatky platen├ę na prvej vrstve m├┤┼żu dlhodobo udr┼ża┼ą v┼íetky verejn├ę siete bezpe─Źn├ę a decentralizovan├ę. Druh├í vrstva nesmie od─Źerpa┼ą v┼íetky pr├şjmy z poplatkov za slu┼żby. Ak potreba najviac decentralizovanej a bezpe─Źnej vrstvy zanikne a ─żudia prestan├║ plati┼ą za jej slu┼żby, vr├ítime sa k centraliz├ícii.

Ak sa stretnete s ekosyst├ęmom, ktor├Ż nem├í ┼żiadne alebo m├í ve─żmi n├şzke poplatky, pravdepodobne naraz├şte na probl├ęm s kvalitou decentraliz├ície. Ak ekosyst├ęm nem├í pr├şjmy, nem├┤┼że ma┼ą ani v├Żdavky. Nikto nem├í ekonomick├║ motiv├íciu poskytova┼ą sieti kvalitn├ę slu┼żby a spr├íva┼ą sa f├ęrovo. Nie je ekonomicky mo┼żn├ę vyradi┼ą zo syst├ęmu subjekt, ktor├Ż sa spr├íva ne─Źestne.

Sk├┤r ─Źi nesk├┤r sa uk├í┼że, ┼że probl├ęmy, ktor├Żm dnes ─Źel├şme, m├┤┼że vyrie┼íi┼ą len decentralizovan├í infra┼ítrukt├║ra. Hoci centralizovan├Ż blockchain X m├┤┼że by┼ą dlho popul├írny, z dlhodob├ęho h─żadiska pravdepodobne zlyh├í. D├┤vodom ne├║spechu bude chamtivos┼ą vlastn├şka, ktor├Ż bude preferova┼ą vlastn├Ż zisk na ├║kor n├íkladn├Żch inov├íci├ş alebo poskytovania zlep┼íen├ş, ktor├ę chc├║ pou┼ż├şvatelia. Je jednoduch┼íie za├║to─Źi┼ą na centralizovan├ę siete a prelomi┼ą ich ochranu. M├┤┼że d├┤js┼ą k hackersk├Żm ├║tokom, ktor├Żm bude v bud├║cnosti ┼ąa┼żk├ę zabr├íni┼ą, ak sa nevynalo┼żia prostriedky na zv├Ż┼íen├║ ochranu alebo z├ísadn├ę zlep┼íenie infra┼ítrukt├║ry.

Ni─Ź nem├┤┼że by┼ą lep┼íie ako infra┼ítrukt├║ra, o ktor├║ sa staraj├║ v┼íetci pou┼ż├şvatelia, ktor├ş maj├║ ko┼żu v hre. To plat├ş len pre decentralizovan├║ infra┼ítrukt├║ru. V pr├şpade centralizovan├Żch slu┼żieb profituje men┼íina, ale v├Ą─Ź┼íina m├í ko┼żu v hre. Ak d├┤jde k nejakej ne┼í┼ąastnej udalosti, zvy─Źajne utrp├ş len v├Ą─Ź┼íina.

Cardano je vo vlastn├şctve doslova ka┼żd├ęho, kto vlastn├ş mince ADA. V┼íetci t├şto ─żudia m├┤┼żu by┼ą s├║─Źasne pou┼ż├şvate─żmi siete a z├íle┼ż├ş im na ochrane minc├ş ADA, preto┼że predstavuj├║ ich majetok. Cardano m├┤┼że tokenizova┼ą akcie a in├ę akt├şva. V┼íetky spolo─Źnosti, ktor├ę vyu┼ż├şvaj├║ tokeniz├íciu, sa bud├║ stara┼ą o kvalitn├║ ochranu v┼íetk├Żch tokenizovan├Żch akt├şv. Bud├║ chcie┼ą ma┼ą ─Źas┼ą rozhodovacej pr├ívomoci, a preto bud├║ musie┼ą z├şska┼ą mince ADA. To ist├ę bud├║ chcie┼ą aj banky, ktor├ę bud├║ pre svoje nov├ę decentralizovan├ę slu┼żby vyu┼ż├şva┼ą inteligentn├ę kontrakty. Jedn├ęho d┼ła bud├║ ma┼ą ┼ít├íty z├íujem vlastni┼ą ─Źas┼ą rozhodovacej pr├ívomoci. Ka┼żd├Ż bude ma┼ą z├íujem na tom, aby bol ekosyst├ęm decentralizovan├Ż. Ke─Ć dosiahneme toto ┼ít├ídium, m├┤┼żeme vyhl├ísi┼ą, ┼że decentraliz├ícia uspela. Bude to v┼íak ve─żmi dlh├í cesta.

Záver

Na decentraliz├ícii skuto─Źne z├íle┼ż├ş. Nepodce┼łujte jej v├Żznam z dlhodob├ęho h─żadiska. Decentraliz├ícia n├ím umo┼żn├ş nanovo definova┼ą ve─żmi z├ísadn├ę veci, ako je sloboda, pr├ívo na s├║kromie, pr├ívo na rovnos┼ą, zabezpe─Źenie transparentn├Żch procesov, oslabenie mo┼żnost├ş korupcie at─Ć. Decentraliz├ícia, t. j. rozdelenie moci, je to, ─Źo m├┤┼że zmeni┼ą pravidl├í hry a vyrie┼íi┼ą probl├ęmy s d├┤verou. Mnoh├ş ─żudia st├íle nech├ípu v├Żznam technol├│gie, na ktor├║ sa m├┤┼żeme stopercentne spo─żahn├║┼ą, pokia─ż ide o d├┤veru. D├┤veru pou┼ż├şvame ka┼żd├Ż de┼ł v mnoh├Żch na┼íich finan─Źn├Żch a soci├ílnych interakci├ích. ─îasto si ani neuvedomujeme jej zneu┼ż├şvanie alebo si mysl├şme, ┼że ak to nevad├ş v├Ą─Ź┼íine, nesmie to vadi┼ą ani n├ím. D├┤vera funguje predov┼íetk├Żm na soci├ílnej ├║rovni, ale m├┤┼że by┼ą v├Żrazne posilnen├í technol├│giami. Je len na n├ís, ako a kde budeme infra┼ítrukt├║ru Cardano vyu┼ż├şva┼ą.


(Nap├şsal @Cardanians.io) - preklad @Martin.M
P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Decentralization is at the heart of Cardano