­č窭čç░ Je Cardano najv├Ą─Ź┼íou inov├íciou po internete?

Je Cardano najv├Ą─Ź┼íou inov├íciou po internete?

─îasto sa hovor├ş, ┼że blockchain je prevratn├í technol├│gia, ktor├í sa opiera o decentraliz├íciu. Mo┼żnos┼ą vyl├║─Źi┼ą tretie strany z procesu interakcie medzi dvoma ├║─Źastn├şkmi je skuto─Źne revolu─Źn├í. Po─Ćme t├║to inov├íciu presk├║ma┼ą podrobnej┼íie.

TLDR:

  • D├┤vera je najd├┤le┼żitej┼íou s├║─Źas┼ąou na┼íej spolo─Źnosti. Hoci si to mo┼żno neuvedomujeme, sme od nej ┼żivotne z├ívisl├ş. Na┼íu d├┤veru m├┤┼żu zneu┼żi┼ą tretie strany.
  • Blockchain je z├íkladn├í technol├│gia, preto┼że pracuje s d├┤verou. Jej potenci├ílny vplyv na spolo─Źnos┼ą mo┼żno prirovna┼ą k internetu. Pod─ża defin├şcie s├║ fundament├ílne technol├│gie tie, ktor├ę m├┤┼żu umo┼żni┼ą pokrok a aplik├ície v r├┤znych probl├ęmov├Żch oblastiach.
  • Blockchain m├┤┼że pom├┤c┼ą rie┼íi┼ą probl├ęmy v┼íade tam, kde existuje probl├ęm s d├┤verou a tretia strana m├┤┼że zneu┼żi┼ą svoje postavenie. To je v┼íade tam, kde bude syst├ęm fungova┼ą lep┼íie, ak sa do r├║k ─żud├ş vr├íti viac moci, ale aj zodpovednosti.
  • Mnoh├ę probl├ęmy na┼íej spolo─Źnosti pramenia z chamtivosti. ─Żudia maj├║ silne zak├│dovan├Ż in┼ítinkt pre┼żitia. Ten ich n├║ti zhroma┼ż─Ćova┼ą zdroje, ktor├ę im umo┼żnia pre┼żi┼ą. Blockchain nem├┤┼że napravi┼ą chamtivos┼ą. ─îo v┼íak dok├í┼że, je oslabi┼ą postavenie tret├şch str├ín.
  • Cardano je postaven├ę tak, aby umo┼żnilo vynecha┼ą sprostredkovate─żov na mnoh├Żch r├┤znych miestach. Umo┼ż┼łuje ─żu─Ćom priamu interakciu a poskytuje mo┼żnos┼ą dohodn├║┼ą sa na pravidl├ích interakcie.
  • Finan─Źn├í a soci├ílna interakcia b├Żva zameran├í na dodr┼żiavanie doh├┤d a pravidiel. Zlo┼żitos┼ą doh├┤d a pravidiel sa zvy┼íuje s klesaj├║cou d├┤verou. Inteligentn├í zmluva je ur─Źit├Żm roz┼í├şren├şm mo┼żnost├ş transak─Źnej siete. Umo┼ż┼łuj├║ v├Ą─Ź┼íiu granularitu z h─żadiska zamerania sa na konkr├ętny probl├ęm medzi pou┼ż├şvate─żmi. Ide o mo┼żnos┼ą definova┼ą pravidl├í medzi stranami.
  • Blockchain je u┼żito─Źn├Ż tam, kde si ─żudia navz├íjom ned├┤veruj├║ a nie s├║ schopn├ş dohodn├║┼ą sa na jednej tretej strane, ktor├í by zapisovala ├║daje.
  • Pravidl├í prv├Żch vrstiev sa t├Żkaj├║ vn├║torn├ęho nastavenia ekonomick├ęho modelu a zabezpe─Źuj├║ fungovanie siete. Z n├í┼ího poh─żadu sa pravidl├í t├Żkaj├║ce sa menovej politiky a transak─Źn├Żch siet├ş prv├Żch vrstiev javia ako nedostato─Źn├ę na to, aby sp├┤sobili z├ísadn├ę naru┼íenie spolo─Źnosti.
  • Potrebujeme blockchain na to, aby sme v spolo─Źnosti uskuto─Źnili z├ísadn├║ zmenu. Na┼ía d├┤vera k tret├şm stran├ím kles├í. Blockchain m├┤┼że zabezpe─Źi┼ą d├┤veru medzi nami v┼íetk├Żmi vr├ítane v├Ą─Ź┼í├şch tret├şch str├ín.

Všetko je o dôvere

D├┤vera je absol├║tne nevyhnutn├í pre fungovanie sveta. Ka┼żd├í jedna interakcia medzi ─żu─Ćmi si vy┼żaduje d├┤veru. Interakcia postaven├í len na d├┤vere m├┤┼że niekedy zlyha┼ą a preto existuje mnoho opravn├Żch mechanizmov na rie┼íenie konfliktov. D├┤vera m├┤┼że by┼ą zneu┼żit├í jednou stranou na vlastn├Ż prospech. Je v z├íujme na┼íej spolo─Źnosti udr┼żiava┼ą d├┤veru na vysokej ├║rovni. Mnoh├ę finan─Źn├ę a soci├ílne interakcie s├║ dnes chr├ínen├ę z├íkonom, pri─Źom na ich dodr┼żiavanie dohliadaj├║ tretie strany. ─Żudia si navz├íjom d├┤veruj├║, preto┼że d├┤veruj├║ org├ínom, ktor├ę vyrie┼íia ak├Żko─żvek konflikt.

Org├íny s├║ schopn├ę zabr├íni┼ą zneu┼żitiu d├┤very. Tento mechanizmus si vy┼żaduje, aby ─żudia d├┤verovali tret├şm stran├ím. Je preto nevyhnutn├ę, aby si org├íny udr┼żiavali svoju d├┤veryhodnos┼ą. Strata d├┤very v org├íny by mohla vies┼ą k strate d├┤very medzi ─żu─Ćmi. Bez tret├şch str├ín, ktor├ę predstavuj├║ org├ín d├┤very poslednej in┼ítancie, by ─żudia museli za─Źa┼ą rie┼íi┼ą spory sami. To by mohlo naru┼íi┼ą svetov├Ż poriadok. Pravdepodobne by vznikli nov├ę z├íkony a nov├ş str├í┼żcovia d├┤very.

Z├íkladn├í d├┤vera medzi ─żu─Ćmi sa ve─żmi nevyv├şja a je st├íle rovnak├í. ─Żudia d├┤veruj├║ rodine a priate─żom, preto┼że na z├íklade sk├║senost├ş zistili, ┼że dr┼żia slovo. ─Żudia v┼íak musia d├┤verova┼ą mnoh├Żm in├Żm ─żu─Ćom, firm├ím, in┼ítit├║ci├ím a vl├ídam. Mus├şme d├┤verova┼ą zamestn├ívate─żovi, ┼że n├ím vyplat├ş mzdu, mus├şme d├┤verova┼ą internetov├ęmu obchodu, ┼że n├ím po┼íle tovar, za ktor├Ż sme zaplatili, mus├şme d├┤verova┼ą banke, ┼że n├ím nezoberie peniaze, mus├şme d├┤verova┼ą vl├ídam, ┼że nebud├║ zbyto─Źne zvy┼íova┼ą dane, mus├şme d├┤verova┼ą z├íkonom a sudcom, ┼że bud├║ chr├íni┼ą na┼íe pr├íva a majetok. D├┤vera je dnes ve─żmi zlo┼żit├í t├ęma a existuje mnoho miest, kde sa m├┤┼że d├┤vera naru┼íi┼ą alebo nemus├ş efekt├şvne fungova┼ą.

Probl├ęmy s d├┤verou tret├şch str├ín s├║ spojen├ę so zneu┼ż├şvan├şm moci mnoh├Żmi mo┼żn├Żmi sp├┤sobmi a n├şzkou transparentnos┼ąou a to tak pri v├Żkone slu┼żby, ako aj v pr├şpade auditov. Okrem toho m├┤┼żu probl├ęmy s├║visie┼ą s nadmernou zlo┼żitos┼ąou a teda neefekt├şvnos┼ąou. To m├┤┼że ma┼ą za n├ísledok neschopnos┼ą prisp├┤sobi┼ą sa nov├Żm podmienkam a r├Żchlo sa meniacemu svetu. ─îas s├║ peniaze. ─îas sa st├íva ve─żmi drahou komoditou a pre bohat├Żch ─żud├ş je ─Źas ─Źasto cennej┼í├ş ako peniaze. Ak sa naru┼í├ş d├┤vera, pri vz├íjomnej interakcii ─żud├ş sa zvy┼íuj├║ n├íklady a ─Źas, bez oh─żadu na cie─ż interakcie. Naopak, ─Źas a n├íklady sa zni┼żuj├║, ak je pr├ştomn├í d├┤vera. Preto je d├┤le┼żit├ę, aby ├║rove┼ł d├┤very bola ─Źo najvy┼í┼íia.

Technol├│gia blockchain prin├í┼ía inov├ície na ├║rovni d├┤very. Preto ju ozna─Źujeme za z├íkladn├║ technol├│giu a jej potenci├ílny vplyv na spolo─Źnos┼ą prirovn├ívame k internetu. Zakladate─żsk├ę technol├│gie s├║ pod─ża defin├şcie tie, ktor├ę m├┤┼żu umo┼żni┼ą pokrok a aplik├ície v r├┤znych probl├ęmov├Żch oblastiach. Internet to dok├ízal a v ur─Źitej forme sa prejavil sn├í─Ć v ka┼żdom ─żudskom odvetv├ş. Teraz sa to ist├ę o─Źak├íva od technol├│gie blockchain. Alebo sk├┤r od verejn├Żch decentralizovan├Żch blockchainov├Żch siet├ş, nie a┼ż tak od s├║kromn├Żch podnikov├Żch rie┼íen├ş.

Decentralizovan├ę blockchainov├ę siete m├┤┼żu vykon├íva┼ą podobn├ę slu┼żby ako tretie strany. To, ─Źo je skuto─Źne inovat├şvne, je schopnos┼ą zlep┼íi┼ą ich fungovanie a udr┼ża┼ą vysok├║ ├║rove┼ł d├┤very. Decentraliz├ícia umo┼ż┼łuje auton├│mne vykon├ívanie pravidiel. Procesy m├┤┼żu by┼ą v pr├şpade potreby ├║plne transparentn├ę, audit m├┤┼że by┼ą jednoduch├Ż a 100 % spo─żahliv├Ż. Efekt├şvnos┼ą procesov sa m├┤┼że zv├Ż┼íi┼ą. Syst├ęmy m├┤┼żu by┼ą ├║plne spravodliv├ę pre v┼íetk├Żch rovnako a nikto nebude m├┤c┼ą skryto zneu┼ż├şva┼ą svoje postavenie vo vlastn├Ż prospech. Pozrime sa na konkr├ętne pr├şklady, aby sme pochopili, ak├í d├┤le┼żit├í je d├┤vera v ka┼żdodennom ┼żivote ─żud├ş.

Finan─Źn├í a soci├ílna interakcia b├Żva zameran├í na dodr┼żiavanie doh├┤d a pravidiel. Zlo┼żitos┼ą doh├┤d a pravidiel sa zvy┼íuje s klesaj├║cou d├┤verou. Ak chcete od dobr├ęho priate─ża mal├║ p├┤┼żi─Źku, jednoducho sa dohodnete bez tretej strany a bez zmluvy. Spoliehate sa na to, ┼że priate─ż nebude riskova┼ą priate─żstvo pre mal├Ż zisk. D├┤vera m├í vysok├║ hodnotu. D├┤vera sa buduje dlho, ale m├┤┼że sa r├Żchlo strati┼ą. Obnovenie d├┤very trv├í dlho a niekedy sa obnovenie nemus├ş ├║plne podari┼ą.

V re├ílnom svete v┼íak mus├şme komunikova┼ą s niek├Żm, koho vid├şme prv├Żkr├ít v ┼żivote. Preto vz├íjomn├í d├┤vera nebude vysok├í. Poru┼íenie d├┤very m├┤┼że by┼ą pre jednu stranu l├íkav├ę. Najm├Ą ak sa strany navz├íjom ve─żmi dobre nepoznaj├║ a v hre nie je ┼żiadna citov├í anga┼żovanos┼ą. Interakcia m├┤┼że by┼ą pre jednu stranu ┼żivotne d├┤le┼żit├í a ak├ęko─żvek poru┼íenie d├┤very by mohlo ma┼ą neblah├ę n├ísledky. Preto je nevyhnutn├ę zoh─żadni┼ą mo┼żn├ę poru┼íenie d├┤very. P├┤┼żi─Źka na k├║pu domu, zalo┼żenie vlastn├ęho podniku alebo na vzdelanie det├ş je pr├şpad, ke─Ć mus├şme d├┤verova┼ą niekomu, kto n├ím m├┤┼że po┼żi─Źa┼ą peniaze za primeran├Ż ├║rok. Vz├íjomn├í dohoda m├í p├şsomn├║ formu a mnoho pravidiel. Uzatvorenie takejto p├┤┼żi─Źky si vy┼żaduje ─Źas a nie je zadarmo. Na zmluvu sa musia pozrie┼ą sk├║sen├ş pr├ívnici a v pr├şpade sporu maj├║ obe strany d├┤veru vo svojich pr├ívnikov a pr├ívny syst├ęm v danej jurisdikcii.

V┼íimli ste si nie─Źo? By┼ą schopn├Ż d├┤verova┼ą niekomu, koho dobre nepozn├íte, je mo┼żn├ę len preto, ┼że d├┤verujete ├║radom alebo in├Żm tret├şm stran├ím. Z├íkony ur─Źuj├║, ako m├í vyzera┼ą zmluva medzi ob─Źanmi, ak├Ż ├║rok je spravodliv├Ż pri p├┤┼żi─Źke, ak├Ż m├í by┼ą dlh├Ż pracovn├Ż ─Źas alebo ako vr├íti┼ą nekvalitn├Ż tovar zak├║pen├Ż v internetovom obchode. Ak d├┤vera medzi dvoma stranami nie je vysok├í, mus├ş ju pre obe strany zabezpe─Źi┼ą niekto alebo nie─Źo in├ę. Ka┼żd├í z komunikuj├║cich str├ín pozn├í verejn├ę explicitn├ę alebo implicitn├ę pravidl├í a tie┼ż vie, ako sa bude rie┼íi┼ą pr├şpadn├Ż konflikt. D├┤vera funguje, preto┼że poru┼íova┼ą pravidl├í nie je spolo─Źensky ani ekonomicky v├Żhodn├ę.

Vz├íjomn├í d├┤vera je v podstate o dohodnut├Żch alebo v┼íeobecne prijat├Żch pravidl├ích a ich dodr┼żiavan├ş. ─Żudia d├┤veruj├║ centralizovan├Żm tret├şm stran├ím, ktor├ę vytv├íraj├║, dohliadaj├║ a presadzuj├║ pravidl├í. Revol├║cia, ktor├║ prin├í┼ía blockchain, je o mo┼żnosti decentraliz├ície tejto ─Źinnosti, ktor├í je pre ─żud├ş absol├║tne k─ż├║─Źov├í. Vo svojej z├íkladnej podstate je decentraliz├ícia o definovan├ş pravidiel, ktor├ę s├║ neporu┼íite─żn├ę, transparentn├ę a rovnak├ę pre v┼íetk├Żch. Decentraliz├ícia m├┤┼że zabr├íni┼ą zneu┼ż├şvaniu d├┤very na konkr├ętnych miestach. Je zrejm├ę, ┼że ─żudia, ktor├ş dnes zneu┼ż├şvaj├║ d├┤veru, sa bud├║ br├íni┼ą rozvoju a prijatiu tejto technol├│gie. Pravidl├í, ktor├Żmi sa dnes riadi na┼ía spolo─Źnos┼ą, s├║ zlo┼żit├ę, m├íme ich pr├şli┼í ve─ża a cel├Ż proces ich tvorby a zmeny si vy┼żaduje obrovsk├Ż byrokratick├Ż apar├ít. Blockchain m├┤┼że pon├║knu┼ą n├ívrat k zjednodu┼íeniu, ktor├ę paradoxne m├┤┼że by┼ą tie┼ż pomerne zlo┼żit├Żm procesom.

─Żudia si vo v┼íeobecnosti v├í┼żia z├şskan├║ d├┤veru a maj├║ z nej spolo─Źensk├Ż a finan─Źn├Ż prospech. Nahradenie centralizovan├Żch subjektov decentralizovan├Żmi sie┼ąami ur─Źite nebude jednoduch├í ├║loha a mnoho ─żud├ş sa jej bude prirodzene br├íni┼ą. Tento strach je do istej miery zbyto─Źn├Ż a m├írny. Technol├│gie umo┼żnia nahradi┼ą konkr├ętne pracovn├ę miesta, ale vznikaj├║ aj nov├ę pracovn├ę miesta. Je potrebn├ę h─żada┼ą v├Żhody, ktor├ę decentraliz├ícia pon├║ka, a prem├Ż┼í─ża┼ą o vhodnom vyu┼żit├ş. Strata d├┤very v tretie strany by mohla ma┼ą ove─ża hor┼íie soci├ílne d├┤sledky ako prijatie blockchainu.

─îo m├┤┼że blockchain skuto─Źne zmeni┼ą?

Povedali sme, ┼że blockchain m├┤┼że naru┼íi┼ą mnoh├ę odvetvia. Kto by si napr├şklad pomyslel, ┼że Cardano n├íjde svoje prv├ę uplatnenie v sektore vzdel├ívania v Eti├│pii? Sektor vzdel├ívania m├í na prv├Ż poh─żad ─Ćaleko od financi├ş. Opak je v┼íak pravdou. V krajine, kde je vysok├í korupcia a d├┤vera medzi vl├ídou a ob─Źanmi m├┤┼że by┼ą ve─żmi n├şzka, je v├Żhodn├ę vyu┼żi┼ą technol├│gie na zv├Ż┼íenie d├┤very. Existuj├║ pr├şpady, ke─Ć z poz├şcie vl├ídy nem├í zmysel vklada┼ą pr├şli┼í ve─żk├║ d├┤veru do centralizovan├Żch miestnych subjektov. V├Żhodnej┼íie je d├┤verova┼ą viacer├Żm nez├ívisl├Żm subjektom, ktor├ę s├║ priamo zapojen├ę do procesu. Na vytvorenie celkov├ęho obrazu o situ├ícii mo┼żno pou┼żi┼ą ├║daje z viacer├Żch zdrojov. Finan─Źn├í podpora ┼ít├ítu sa potom m├┤┼że presnej┼íie prideli┼ą tam, kde je skuto─Źne potrebn├í.

Je dobr├ę polo┼żi┼ą si ve─żmi z├ísadn├║ ot├ízku. Ak├Ż je rozdiel medzi datab├ízou a blockchainom? Na t├║to ot├ízku odpovieme z poh─żadu d├┤veryhodnosti. V pr├şpade datab├ízy ide o usporiadanie, kde v┼íetci ├║─Źastn├şci d├┤veruj├║ jedn├ęmu centralizovan├ęmu subjektu, pr├şpadne viacer├Żm centralizovan├Żm subjektom. Jeden subjekt nem├┤┼że by┼ą zodpovedn├Ż za v┼íetky odvetvia podnikania, napr. ┼íkolstvo, zdravotn├şctvo, ekol├│giu, dopravu at─Ć. Preto existuje viac centralizovan├Żch subjektov. V┼íetky ├║daje sa uchov├ívaj├║ v datab├ízach. Pou┼ż├şvatelia ich v skuto─Źnosti nevlastnia a nemaj├║ nad nimi kontrolu. Kontrolu nad ├║dajmi maj├║ spr├ívcovia datab├íz. V tomto usporiadan├ş je prvok decentraliz├ície, preto┼że centralizovan├ę subjekty s├║ na sebe nez├ívisl├ę. Ak sa naru┼í├ş d├┤vera napr├şklad v sektore zdravotn├şctva, nebude to ma┼ą vplyv na sektor dopravy. Ka┼żd├ę jednotliv├ę centralizovan├ę centrum moci predstavuje potenci├ílne riziko naru┼íenia d├┤very. Spr├ívca centralizovan├ęho servera si m├┤┼że s ├║dajmi robi┼ą, ─Źo chce, bez toho, aby musel komunikova┼ą s pou┼ż├şvate─żmi.

Decentralizovan├Ż syst├ęm ako Cardano nem├í ┼żiadne v├Żznamn├ę centrum moci. V┼íetci ├║─Źastn├şci maj├║ rovnak├ę postavenie. Neexistuje napr├şklad ┼żiadny rozdiel medzi ┼ít├ítnym ├║radn├şkom a ob─Źanom. D├┤le┼żit├ę je, ┼że jednotliv├ş ├║─Źastn├şci rozhoduj├║ o zmene ├║dajov. Finan─Źn├í transakcia sa teda odo┼íle len vtedy, ak to vlastn├şk prostriedkov potvrd├ş prostredn├şctvom kryptografie. ┼át├ítny zamestnanec nem├┤┼że podvodne odosla┼ą transakciu namiesto vlastn├şka alebo jej zabr├íni┼ą. Z├íznam o transakcii sa nikdy nestrat├ş a nemo┼żno ho zmeni┼ą. Sie┼ą sa pou┼ż├şva ako transportn├Ż mechanizmus. Blockchain je z├íznam v┼íetk├Żch transakci├ş. V pr├şpade pou┼żitia druhej vrstvy obsahuje blockchain kone─Źn├ę zostatky v┼íetk├Żch ├║─Źtov. To je z├ísadn├Ż rozdiel v porovnan├ş s be┼żnou datab├ízou. Jednotliv├ş pou┼ż├şvatelia s├║ vlastn├şkmi minc├ş alebo svojich ├║dajov a len oni rozhoduj├║ o zmene. V mnoh├Żch pr├şpadoch m├┤┼żu ma┼ą ├║daje len ├║─Źastn├şci a blockchain sa pou┼ż├şva len ako nevyhnutn├í z├íkladn├í infra┼ítrukt├║ra na kryptografiu.

Mo┼żno poveda┼ą, ┼że pri pou┼ż├şvan├ş blockchainu s├║ si v┼íetci ├║─Źastn├şci rovn├ş. Moc sa vracia do r├║k ├║─Źastn├şkov. Ak m├í syst├ęm pomyseln├ę centrum moci, napr├şklad mestsk├Ż ├║rad, v┼íetky interakcie bud├║ transparentn├ę (nie nevyhnutne verejn├ę, ale lep┼íie kontrolovate─żn├ę) a zneu┼żitie moci bude podstatne ┼ąa┼ż┼íie. Ak napr├şklad ob─Źan zaplat├ş povinn├║ da┼ł, ├║radn├şk nem├┤┼że t├║to skuto─Źnos┼ą zataji┼ą v snahe ukradn├║┼ą peniaze. Podobne ob─Źan nem├┤┼że tvrdi┼ą, ┼że da┼ł zaplatil a ├║radn├şci ju nespr├ívne zaevidovali.

Niektor├ş ─żudia si niekedy myslia, ┼że inovat├şvna technol├│gia blockchain si vy┼żaduje nahradenie ur─Źit├Żch prvkov na spolo─Źenskej alebo finan─Źnej ├║rovni. Napr├şklad, ┼że Bitcoin mal nahradi┼ą pe┼ła┼żn├ę banky, ktor├ę s├║ z├íkladn├Żmi prvkami v┼íetk├Żch suver├ęnnych ┼ít├ítov. Nemysl├şme si, ┼że je absol├║tne nevyhnutn├ę nie─Źo za ka┼żd├║ cenu nahradi┼ą. Niekedy sta─Ź├ş zlep┼íenie na technologickej ├║rovni alebo alternat├şvna vo─żba. Dne┼ín├Ż svet je pr├şli┼í zlo┼żit├Ż na to, aby sme jednoducho nahradili jednu ─Źas┼ą komplexn├ęho syst├ęmu a zachovali v┼íetky ostatn├ę. Ak m├íme probl├ęm na ├║rovni d├┤very, ide o ┼íir┼í├ş probl├ęm, ktor├Ż sa t├Żka viacer├Żch ─Źast├ş syst├ęmu. Rie┼íen├şm nemus├ş by┼ą ├║pln├í v├Żmena, ale rozumn├ę a cielen├ę zlep┼íenia na konkr├ętnych miestach.

Postupn├ę zlep┼íovanie je ove─ża bezpe─Źnej┼íia forma prijatia technol├│gie blockchain ako n├íhle naru┼íenie. M├┤┼żeme to pozorova┼ą na eti├│pskom pr├şklade. Cardano rie┼íi ┼ípecifick├Ż probl├ęm, ktor├Ż by nebolo ─żahk├ę vyrie┼íi┼ą prostredn├şctvom datab├ízy. Pre─Źo je lep┼íie pou┼ż├şva┼ą blockchain? Preto┼że syst├ęm pracuje s digit├ílnou identitou ┼ítudentov a u─Źite─żov. Doch├ídzku, v├Żsledky sk├║┼íok a ─Ćal┼íie veci zad├ívaj├║ do syst├ęmu v┼íetci ├║─Źastn├şci individu├ílne pod vlastnou identitou. Ako ├║lo┼żisko ├║dajov by sa ur─Źite dala pou┼żi┼ą be┼żn├í datab├íza, ale tu sa rie┼íi in├Ż probl├ęm. Rie┼íime probl├ęm d├┤veryhodnosti vkladania ├║dajov do syst├ęmu. Nechceme, aby centralizovan├ę subjekty manipulovali s ├║dajmi vo svoj prospech. Treba si uvedomi┼ą, ┼że syst├ęm nezabr├íni u─Źite─żom, aby svojim ┼żiakom d├ívali lep┼íie zn├ímky v snahe zlep┼íi┼ą ich v├Żsledky. Za zad├ívanie ├║dajov s├║ v┼íak zodpovedn├ş u─Źitelia a tretia strana nem├í ┼íancu ├║daje akoko─żvek ovplyvni┼ą. Blockchain tak vracia do r├║k ─żud├ş nielen moc, ale aj priamu zodpovednos┼ą za ich konanie. Ak ┼ítudenti neuspej├║ na prij├şmacej sk├║┼íke na vysok├║ ┼íkolu, bude mo┼żn├ę pouk├íza┼ą na nes├║lad so zn├ímkami z predch├ídzaj├║cich ┼ík├┤l. Z poh─żadu vl├ídy ide o to, aby mala k dispoz├şcii d├┤veryhodn├ę a objekt├şvne ├║daje od v┼íetk├Żch jednotliv├Żch ├║─Źastn├şkov.

V ─Źom teda m├┤┼że blockchain pom├┤c┼ą pri rie┼íen├ş probl├ęmov? Odpove─Ć je prekvapivo jednoduch├í. V┼íade tam, kde je probl├ęm s d├┤verou a tretia strana m├┤┼że zneu┼żi┼ą svoje postavenie. To je v┼íade tam, kde bude syst├ęm fungova┼ą lep┼íie, ak sa do r├║k ─żud├ş vr├íti viac moci, ale aj zodpovednosti. Som si ist├Ż, ┼że si sami dok├í┼żete spomen├║┼ą na mnoho pr├şkladov z vlastn├ęho prostredia. Ka┼żd├í jedna krajina na svete rie┼íi in├ę probl├ęmy. Na Z├ípade je vo v┼íeobecnosti v├Ą─Ź┼íia d├┤vera medzi ─żu─Ćmi a d├┤vera v autority, preto┼że je tam vy┼í┼íia ├║spe┼ínos┼ą pri odha─żovan├ş trestnej ─Źinnosti a presadzovan├ş pr├íva. Je tu tie┼ż vy┼í┼íia ├║rove┼ł komunik├ície medzi ─żu─Ćmi a in┼ítit├║ciami. V rozvojov├Żch krajin├ích to m├┤┼że by┼ą podstatne hor┼íie. M├┤┼że to by┼ą sp├┤soben├ę aj t├Żm, ┼że tu takmer neexistuje digit├ílna infra┼ítrukt├║ra. Niektor├ę krajiny presko─Źia centralizovan├ę rie┼íenia, ktor├ę m├íme na z├ípade, a v┼íetko sa d├í postavi┼ą priamo na blockchaine. D├┤vera sa teda bude od za─Źiatku budova┼ą ├║plne inak na technologickej ├║rovni.

Technol├│gia blockchain m├┤┼że zmeni┼ą ├║plne v┼íetko, ak ─żudia bud├║ chcie┼ą. Blockchain m├┤┼że da┼ą ─żu─Ćom viac slobody a suverenity. M├┤┼że zabr├íni┼ą zneu┼ż├şvaniu moci na mnoh├Żch miestach a urobi┼ą na┼íu spolo─Źnos┼ą transparentnej┼íou. V ─żudskej spolo─Źnosti bud├║ v┼żdy existova┼ą centr├í moci. Bud├║ tu politick├ę strany, vl├ídy, centr├ílne a komer─Źn├ę banky, nadn├írodn├ę spolo─Źnosti a in┼ítit├║cie, miestne spolo─Źnosti a podniky at─Ć. Decentralizovan├í technol├│gia nem├í ┼íancu naru┼íi┼ą spolo─Źensk├Ż poriadok, ktor├Ż existuje v podstate od za─Źiatku na┼íej modernej civiliz├ície. Cie─żom technol├│gie blockchain nie je naru┼íi┼ą v┼íetko okolo n├ís, ale z├ísadne to zlep┼íi┼ą. Vplyv konkr├ętnych zmien na spolo─Źnos┼ą je ┼ąa┼żk├ę odhadn├║┼ą. Ist├ę je v┼íak toto. Ak za─Źneme meni┼ą veci na ├║rovni d├┤very, budeme musie┼ą ako spolo─Źnos┼ą nanovo definova┼ą svoj postoj k veciam, ako s├║ identita, peniaze, vlastn├şctvo, s├║kromie, rozhodovacia pr├ívomoc at─Ć.

Na┼í├şm najv├Ą─Ź┼í├şm probl├ęmom je chamtivos┼ą

V┼żdy je dobr├ę vedie┼ą pomenova┼ą konkr├ętne probl├ęmy a potom h─żada┼ą ich prijate─żn├ę rie┼íenie. ─Żudia s├║ ve─żmi dobr├ş v h─żadan├ş a pomenovan├ş probl├ęmov. Ich rie┼íenia v┼íak ─Źasto uviaznu, ─Źo je probl├ęm s├ím o sebe. Existuj├║ probl├ęmy, o ktor├Żch vie v├Ą─Ź┼íina spolo─Źnosti, ale neexistuje spolo─Źn├í v├┤─ża na zmenu. Mnoh├ę probl├ęmy na┼íej spolo─Źnosti pramenia z chamtivosti.

─Żudia maj├║ silne zak├│dovan├Ż in┼ítinkt pre┼żitia. Ten ich n├║ti zhroma┼ż─Ćova┼ą zdroje, ktor├ę im umo┼żnia pre┼żi┼ą. ─îasto na ├║kor in├Żch. V modernej spolo─Źnosti sa ─żudia sna┼żia o rovnov├íhu medzi vlastn├Żm bohatstvom a bohatstvom ostatn├Żch. U ─żud├ş so siln├Żm finan─Źn├Żm alebo spolo─Źensk├Żm postaven├şm ─Źasto pozorujeme ve─żk├║ mieru chamtivosti. Mocensk├ę postavenie ide ruka v ruke s centraliz├íciou moci. Takmer v┼íetci ─żudia na tejto plan├ęte s├║ orientovan├ş na zisk. Niektor├ş menej, in├ş v├Żrazne viac. Probl├ęm b├Żva najm├Ą u t├Żch subjektov, ktor├ę s├║ mocn├ę a m├┤┼żu svoje postavenie zneu┼ż├şva┼ą. Chamtivos┼ą na tejto ├║rovni vedie k hromadeniu ve─żk├ęho bohatstva. Hromadenie bohatstva nie je samo osebe probl├ęmom, pokia─ż sa nedeje na ├║kor in├Żch.

M├┤┼że decentraliz├ícia napravi┼ą chamtivos┼ą? Nem├┤┼że. Technol├│gia m├í obmedzen├ę sp├┤soby, ako zabr├íni┼ą jednotlivcom hromadi┼ą bohatstvo a ovplyv┼łova┼ą svoje okolie prostredn├şctvom svojej dominancie. To, ─Źo decentraliz├ícia dok├í┼że, je pon├║knu┼ą mo┼żnos┼ą Peer-to-Peer komunik├ície v soci├ílnej alebo finan─Źnej interakcii. Ak z procesov interakcie vynech├íme zbyto─Źn├Żch sprostredkovate─żov, oslab├şme ich schopnos┼ą zneu┼ż├şva┼ą svoje postavenie. Sprostredkovatelia ne├║merne profituj├║ z poplatkov alebo zneu┼ż├şvania ├║dajov o n├ís.

Cardano je vytvoren├ę pr├íve na to, aby sme mohli vynecha┼ą sprostredkovate─żov. Umo┼żni┼ą ─żu─Ćom priamu interakciu a oslobodi┼ą ich od z├ívislosti od sprostredkovate─żov im d├íva do r├║k ve─żk├║ moc. Chamtivos┼ą sa ned├í napravi┼ą, ale jej mo┼żnosti sa daj├║ otupi┼ą.

Od za─Źiatku bolo cie─żom kryptomien, aby sa mohli ├║plne zaob├şs┼ą bez b├ínk. Banky bohatn├║ na na┼íich poplatkoch a m├┤┼żu zneu┼ż├şva┼ą na┼íe osobn├ę ├║daje na zvy┼íovanie ziskov. Ak by existovala glob├ílne dostupn├í sie┼ą, ktor├í by bola r├Żchlej┼íia, spo─żahlivej┼íia a mala ni┼ż┼íie poplatky, bolo by pre ─żud├ş v├Żhodn├ę ju vyu┼ż├şva┼ą. Nielen┼że sami u┼íetria, ale oslabia aj dominantn├ę postavenie banky, ktor├í si m├┤┼że ├║─Źtova┼ą nehor├ízne poplatky za cezhrani─Źn├ę transakcie, vedenie ├║─Źtu, poskytovanie kreditn├Żch kariet, p├┤┼żi─Źiek at─Ć.

Ak ─żudia prejd├║ na in├ę technol├│gie, banka, ktor├í chce pre┼żi┼ą, bude musie┼ą z├ísadne zmeni┼ą svoj obchodn├Ż model. ├Üvery, poistenie, investovanie a sporenie s├║ oblasti, o ktor├ę be┼żn├ş ─żudia nemaj├║ ve─żk├Ż z├íujem a radi si nechaj├║ poradi┼ą alebo zaplatia za slu┼żby. Banky m├┤┼żu v ur─Źitej forme existova┼ą aj na─Ćalej, ale nesm├║ dr┼ża┼ą na┼íe peniaze a v kone─Źnom d├┤sledku ani na┼íe ├║daje. Ak n├ím banka po┼żi─Źiava, nech sa p├┤┼żi─Źka poskytuje na blockchaine s predv├şdate─żn├Żmi poplatkami a nemo┼żnos┼ąou zmeni┼ą zmluvu po─Źas jej trvania. Nech vznikn├║ decentralizovan├ę alternat├şvy k tradi─Źn├Żm bank├ím, ktor├ę bud├║ konkurova┼ą cenou, spo─żahlivos┼ąou alebo dokonca anonymitou a glob├ílnou dostupnos┼ąou.

Zneu┼ż├şvanie dominantn├ęho postavenia m├┤┼żeme vidie┼ą takmer v┼íade okolo n├ís. Technol├│gia m├í potenci├íl ├║plne naru┼íi┼ą zaveden├Ż poriadok a nemus├ş to by┼ą len blockchain. V hist├│rii vid├şme mnoho pr├şkladov, ke─Ć technol├│gia potrestala nadmern├║ chamtivos┼ą. Napr├şklad BitTorrent za─Źal okolo roku 2001 nar├║┼ía┼ą hudobn├Ż priemysel. Nieko─żko ve─żk├Żch hudobn├Żch vydavate─żstiev malo zmluvy s takmer v┼íetk├Żmi sl├ívnymi umelcami. T├şto producenti zbohatli na predaji predra┼żen├Żch CD a mali obrovsk├ę zisky. Odmenen├Ż bol sprostredkovate─ż, nie umelci. V┼íetko na ├║kor koncov├Żch pou┼ż├şvate─żov. BitTorrent umo┼żnil bezplatn├ę zdie─żanie hudby medzi pou┼ż├şvate─żmi a ─Ćal┼íie technol├│gie u─żah─Źili jej prehr├ívanie na osobn├Żch po─Ź├şta─Źoch. Pri tomto zdie─żan├ş hudby sa poru┼íovali autorsk├ę pr├íva a bolo podan├Żch mnoho ┼żal├┤b. Mnoh├ę slu┼żby postaven├ę na zdie─żan├ş d├ít museli ukon─Źi┼ą svoju ─Źinnos┼ą. Nie─Źo sa v┼íak zmenilo. ─Żudia u┼ż neboli ochotn├ş prote┼żova┼ą majetky ve─żk├Żch vydavate─żstiev a giganti nakoniec padli. Dnes sa hudba streamuje. ─Żudia m├┤┼żu konzumova┼ą to─żko hudby, ko─żko chc├║, a s├║ ochotn├ş za ┼łu primerane zaplati┼ą.

V pr├şpade hudobn├ęho priemyslu sa to skon─Źilo dobre. Je mo┼żn├ę zmeni┼ą svet financi├ş podobn├Żm sp├┤sobom? Je ove─ża viac chr├ínen├Ż n├írodn├Żmi vl├ídami a nadn├írodn├Żmi z├íujmami. Svet financi├ş prij├şma inov├ície ve─żmi pomaly. V┼íetko sa tak trochu zastavilo pri kreditn├Żch kart├ích a internetovom bankovn├şctve. Dokonca by sa dalo poveda┼ą, ┼że ve─żk├ş IT giganti s├║ ochotnej┼í├ş inovova┼ą ako samotn├ę banky. Finan─Źn├Ż svet ─Źak├í v nasleduj├║com desa┼ąro─Ź├ş ve─żk├í revol├║cia. D├┤vodov je nieko─żko. Strata d├┤very v tradi─Źn├ę slu┼żby, neochota budova┼ą finan─Źn├║ infra┼ítrukt├║ru v rozvojov├Żch krajin├ích, lep┼íie existuj├║ce rie┼íenia pon├║kaj├║ce lep┼íie podmienky a n├ídeje na komplexnej┼íiu zmenu v spolo─Źnosti. Ver├şme, ┼że ─żudia prijm├║ mo┼żnos┼ą vyu┼ż├şva┼ą alternat├şvne finan─Źn├ę protokoly a ┼że sa nebud├║ b├í┼ą potenci├ílnych zmien, ktor├ę nevyhnutne ovplyvnia aj vl├ídy.

Blockchain, nie Bitcoin

St├íle sa ve─ża diskutuje o tom, ─Źi v┼íetky probl├ęmy dok├í┼że vyrie┼íi┼ą Bitcoin a jeho ─Ćal┼íie vrstvy, alebo ─Źi si miesto n├íjdu aj in├ę siete, ako napr├şklad Cardano. Ak s├║ blockchain a decentralizovan├ę siete skuto─Źne prevratn├Żmi vyn├ílezmi s potenci├ílom obr├íti┼ą svet naruby, je naivn├ę myslie┼ą si, ┼że sa t├íto technol├│gia nebude ─Ćalej vyv├şja┼ą. Banky bud├║ ma┼ą v┼żdy ve─ża kapit├ílu, tak┼że zna─Źn├í ─Źas┼ą popul├ície si tam p├┤jde po p├┤┼żi─Źku. To sa nezmen├ş ani v pr├şpade, ┼że d├┤jde ku glob├ílnej bitcoiniz├ícii. Banka n├ím m├┤┼że po┼żi─Źa┼ą bitcoin namiesto fiat meny a st├íle si bude ├║─Źtova┼ą neprimeran├ę poplatky, meni┼ą podmienky zmluvy alebo zneu┼ż├şva┼ą na┼íe osobn├ę ├║daje. Banky by na─Ćalej ignorovali potreby rozvojov├Żch kraj├şn a zneu┼ż├şvali svoje dominantn├ę postavenie. Z poh─żadu ─żud├ş by sa ni─Ź nezmenilo. Pre─Źo? Preto┼że probl├ęm d├┤very nebol vyrie┼íen├Ż.

Zabudnite na bitcoiniz├íciu, t├í sa aj tak v na┼íich ┼żivotoch neuskuto─Źn├ş kv├┤li vysokej volatilite. Uva┼żujme trochu realistickej┼íie. To, ─Źo m├í najv├Ą─Ź┼í├ş zmysel, je peer-to-peer komunik├ícia. Decentraliz├íciu treba vn├şma┼ą ako stroj na vytv├íranie d├┤very. Cardano je sie┼ą, ktor├í umo┼ż┼łuje ├║─Źastn├şkom nadviaza┼ą vz├íjomn├║ d├┤veryhodn├║ komunik├íciu bez sprostredkovate─ża. Pou┼ż├şvatelia vlastnia v┼íetky zdroje a disponuj├║ nimi. Sie┼ą je v istom zmysle len decentralizovan├Ż mechanizmus na prenos a zaznamen├ívanie inform├íci├ş.

├Üspech technol├│gie blockchain bude t├Żm v├Ą─Ź┼í├ş, ─Ź├şm vy┼í┼íia bude schopnos┼ą vynecha┼ą z komunik├ície tretie strany. Existuje konkurencia na ├║rovni ceny, r├Żchlosti alebo spo─żahlivosti slu┼żieb, ale to, ─Źo prin├í┼ía skuto─Źn├Ż rozvrat, je zlep┼íenie na ├║rovni d├┤very. D├┤vera m├í dve ├║rovne. Po prv├ę, existuje d├┤vera v samotn├Ż protokol, napr├şklad, ┼że minc├ş ADA bude len 45 mili├írd a nikdy viac. Pou┼ż├şvatelia d├┤veruj├║ t├şmu, ktor├Ż upravuje protokol. ─Äalej d├┤veruj├║ v┼íetk├Żm ─żu─Ćom, ktor├ş prev├ídzkuj├║ pln├ę uzly, najm├Ą prev├ídzkovate─żom poolov. Patr├ş sem aj d├┤vera v sie┼ą, ktor├í spracov├íva podp├şsan├ę transakcie. V┼íetky transakcie musia by┼ą zahrnut├ę do nov├Żch blokov a hodnoty prenesen├ę pod─ża o─Źak├ívan├ş podpisovate─żov.

E┼íte d├┤le┼żitej┼íie je v┼íak zabezpe─Źenie d├┤very medzi samotn├Żmi ├║─Źastn├şkmi. Ak si Alica a Bob chc├║ navz├íjom posla┼ą nejak├ę tokeny, nesmie d├┤js┼ą k podvodu. Ak sa Alica a Bob navz├íjom nepoznaj├║, nebud├║ si ani d├┤verova┼ą. O to viac, ak sa transakcia t├Żka v├Ą─Ź┼íej sumy pe┼łaz├ş. V tradi─Źnom svete sa podvody rie┼íia prostredn├şctvom pr├ívneho syst├ęmu. Ten v┼íak ─Źasto funguje len na lok├ílnej ├║rovni. Ak by Alica bola z ─î├şny a Bob z Ruska, pr├şpadn├Ż spor by sa nemusel nikdy vyrie┼íi┼ą kv├┤li jazykovej bari├ęre a n├íkladom na vy┼íetrovanie.

Uve─Ćme si pr├şklad. Alica je z ─î├şny a pred├íva akcie spolo─Źnosti Tencent. Bob je investor z Ruska, ktor├Ż chce k├║pi┼ą akcie za 10 000 minc├ş ADA. Dvojica sa dohodne na v├Żmene tokenov prostredn├şctvom chatu. Teraz nast├íva probl├ęm. Kto m├í posla┼ą tokeny ako prv├Ż? M├í Alica najprv posla┼ą akcie alebo Bob mince ADA?

Blockchain bude ├║spe┼ín├Ż len vtedy, ak dok├í┼że vytvori┼ą d├┤veru medzi ├║─Źastn├şkmi tak├Żchto interakci├ş. Ak chceme min├║┼ą peniaze, v┼żdy si chceme by┼ą ist├ş, ┼że dostaneme tovar alebo slu┼żby, ktor├ę sme si k├║pili. Ako sme vysvetlili vy┼í┼íie, jedn├Żm z rie┼íen├ş je, ┼że n├ís chr├íni tretia strana v podobe ┼ít├ítnej autority. Ak sa Rusko a ─î├şna dohodn├║ na rie┼íen├ş konfliktov, ktor├ę vznikn├║ na blockchainov├Żch technol├│gi├ích, a prax uk├í┼że, ┼że sa tak skuto─Źne deje, jeden z dvojice, Alica alebo Bob, m├┤┼że posla┼ą tokeny ako prv├Ż. Ak Alica po┼íle akcie ako prv├í a Bob nezaplat├ş, Alica sa obr├íti na ─Ź├şnske org├íny so ┼żiados┼ąou o pomoc.

Vyrie┼íenie tohto sporu m├┤┼że trva┼ą ve─żmi dlho. Navy┼íe postoj ┼ít├ítov k technol├│gii blockchain m├┤┼że by┼ą vla┼żn├Ż. Org├íny nemusia by┼ą ochotn├ę rie┼íi┼ą tieto spory. Cardano je glob├ílna sie┼ą a chce by┼ą schopn├í d├┤veryhodne sp├íja┼ą ─żud├ş na celom svete. Existuje nejak├ę in├ę rie┼íenie, ktor├ę sa zaob├şde bez tret├şch str├ín?

Na┼í┼ąastie existuje. S├║ to inteligentn├ę zmluvy. Inteligentn├í zmluva je ak├ęsi roz┼í├şrenie mo┼żnost├ş transak─Źnej siete. Umo┼ż┼łuj├║ v├Ą─Ź┼íiu granularitu z h─żadiska zamerania sa na konkr├ętny probl├ęm medzi pou┼ż├şvate─żmi. M├┤┼żete nap├şsa┼ą kontrakt, ktor├Ż sl├║┼żi ako do─Źasn├í opatrovate─żsk├í slu┼żba. Inteligentn├Ż kontrakt m├┤┼że by┼ą do─Źasn├Żm ├║lo┼żiskom tokenov a vymen├ş si tokeny len vtedy, ak Alica a Bob po┼íl├║ o─Źak├ívan├ę mno┼żstvo tokenov. T├Żm sa Alica aj Bob chr├ínia pred podvodmi. Ak tokeny po┼íle len jedna strana, inteligentn├Ż kontrakt ich po definovanom ─Źase vr├íti odosielate─żovi. Ned├┤jde k v├Żmene, ale ani k podvodu. D├í sa poveda┼ą, ┼że inteligentn├í zmluva dok├ízala zohra┼ą ├║lohu sprostredkovate─ża, ktor├ęho by bolo v praxi ┼ąa┼żk├ę n├íjs┼ą. Navy┼íe by tento sprostredkovate─ż mohol by┼ą v porovnan├ş so smart kontraktom relat├şvne drah├Ż a neefekt├şvny.

Podobn├í transakcia by sa na Bitcoine nikdy neuskuto─Źnila. Zamyslime sa nad t├Żm, pre─Źo. Na implement├íciu boli potrebn├ę tokenizovan├ę akcie. Tieto akcie musia existova┼ą v blockchaine a mus├ş by┼ą overite─żn├ę, ┼że ide skuto─Źne o akcie spolo─Źnosti. Na tento ├║─Źel sa mus├ş overi┼ą identita emitenta akci├ş. ─Äalej sa mus├ş nap├şsa┼ą inteligentn├í zmluva na v├Żmenu tokenov. Cardano je vytvoren├ę presne na tento druh finan─Źnej interakcie. Cardano umo┼ż┼łuje tokeniz├íciu, pr├ícu s decentralizovanou identitou a p├şsanie inteligentn├Żch zml├║v.

Ak si maj├║ dve strany navz├íjom po┼żi─Źa┼ą nejak├ę finan─Źn├ę prostriedky, potrebuj├║ ve─żmi podobn├ę vlastnosti. Potrebuj├║ stabiln├ę finan─Źn├ę prostredie, ide├ílne prostredn├şctvom stabiln├Żch minc├ş. ─Äalej pou┼żi┼ą identitu dl┼żn├şka a verite─ża, da┼ą nie─Źo do z├ílohy a nap├şsa┼ą inteligentn├Ż kontrakt. Okrem toho by poplatky za nasadenie kontraktu a n├ísledn├ę transakcie mali by┼ą lacn├ę a predv├şdate─żn├ę. Nem├í zmysel po┼żi─Źa┼ą si 1000 dol├írov, zaplati┼ą 50 dol├írov na ├║rokoch a potom naviac zaplati┼ą mo┼żno 60 dol├írov na transak─Źn├Żch poplatkoch.

O ├║spechu Cardano nepochybujeme, preto┼że umo┼żn├ş realizova┼ą ove─ża rozmanitej┼íie veci na ├║rovni d├┤very ako Bitcoin. Bitcoinov├ę transakcie funguj├║ len medzi pou┼ż├şvate─żmi, ktor├ş sa navz├íjom poznaj├║ a d├┤veruj├║ si. Ak├ęko─żvek spory mus├ş rie┼íi┼ą pr├ívny syst├ęm a ┼ít├ítne org├íny. Ak je na rie┼íenie sporov potrebn├ę zapoji┼ą nejak├Ż org├ín, nem├í zmysel sna┼żi┼ą sa ho naru┼íi┼ą. Ako sme uk├ízali na pr├şklade v├Żmeny kryptomien za akcie, Cardano umo┼żn├ş d├┤veryhodn├ę vykon├ívanie v├Żmen tokenov tak├Żm sp├┤sobom, ┼że tretia strana teoreticky nikdy nebude potrebn├í. Napriek tomu si nemysl├şme, ┼że t├íto a ─Ćal┼íie mo┼żnosti sp├┤sobia z├ínik ┼ít├ítnych org├ínov. M├í zmysel uva┼żova┼ą o vyu┼żit├ş technol├│gi├ş blockchain, aby sa zabezpe─Źilo menej sporov a v├Ą─Ź┼íia d├┤vera medzi ├║─Źastn├şkmi.

Prepojenie digit├ílnych technol├│gi├ş a spolo─Źnosti

D├┤vodov, pre─Źo sa blockchain v s├║─Źasnosti neujal viac, ako by si komunita ┼żelala, by sme na┼íli viac. Patr├ş medzi ne neistota v s├║vislosti s regul├íciou, n├şzka technologick├í pripravenos┼ą na masov├ę prijatie, n├şzka interoperabilita so s├║─Źasn├Żmi syst├ęmami, n├şzka d├┤vera v nov├ę technol├│gie. Prijatie bude trva┼ą dlho, ale v tejto chv├şli si m├┤┼żeme by┼ą takmer ist├ş, ┼że k nemu d├┤jde.

Pre niektor├ę z uveden├Żch sp├┤sobov pou┼żitia s├║ potrebn├ę predpisy. Najm├Ą pre sektor DeFi. Tokeniz├ícia akci├ş sa d├í v s├║─Źasnosti ─żahko implementova┼ą na Cardano, ale br├íni tomu najm├Ą regula─Źn├í neistota. To ist├ę plat├ş aj pre mo┼żnos┼ą uzatv├íra┼ą zmluvy na blockchaine. ├Ü─Źastn├şci by chceli vedie┼ą, ─Źi im z├íkon pom├┤┼że v pr├şpade probl├ęmov a ─Źo konkr├ętne je mo┼żn├ę. Neistota br├íni ┼íir┼íiemu prijatiu, preto┼że ─żudia, ale najm├Ą ve─żk├ę spolo─Źnosti, nebud├║ riskova┼ą zbyto─Źn├ę probl├ęmy alebo dokonca podozrenie z poru┼íenia z├íkona.

Hne─Ć ako bud├║ predpisy jasnej┼íie, bude mo┼żn├ę za─Źa┼ą prip├íja┼ą decentralizovan├ę siete k s├║─Źasn├Żm rie┼íeniam. Vydanie decentralizovanej identity na blockchaine je jednoduch├ę, ale st├íle si vy┼żaduje spolupr├ícu so s├║─Źasn├Żmi org├ínmi, ktor├ę m├┤┼żu leg├ílne overi┼ą identitu. V rozvojov├Żch krajin├ích to nie je probl├ęm, ke─Ć┼że ─żudia v spom├şnanej Eti├│pii nemaj├║ ┼żiadnu identitu. V r├ímci rozvinut├Żch kraj├şn to mo┼żno z poh─żadu ├║radov pova┼żova┼ą za pr├ícu navy┼íe. Hoci prijatie alebo podpora vznikaj├║cej technol├│gie m├í z poh─żadu ─żud├ş zmysel, ├║rady m├┤┼żu ma┼ą ├║plne opa─Źn├Ż n├ízor. Sk├║ste si predstavi┼ą v├Żhody, ke─Ć by cel├Ż svet pracoval s jedn├Żm ┼ítandardom pre identitu ─żud├ş. Ob─Źania z ─î├şny by mali podobn├║ identitu ako ob─Źania z Ruska alebo USA. Ka┼żd├Ż by vedel, ako tak├║to identitu overi┼ą a ako s ┼łou pracova┼ą.

─Żudia h─żadaj├║ sp├┤soby, ako prepoji┼ą decentralizovan├ę siete s fyzick├Żm alebo tradi─Źn├Żm centralizovan├Żm svetom. Sektor NFT je v podstate len jedn├Żm z ─Ćal┼í├şch tak├Żchto pokusov popri DeFI a ICO. NFT mo┼żno vn├şma┼ą ako snahu o prepojenie umenia so svetom decentraliz├ície, ktor├í umo┼ż┼łuje nespochybnite─żn├ę vlastn├şctvo digit├ílnych tokenov, zdie─żan├ę vlastn├şctvo, jednoduch├Ż predaj alebo implement├íciu nov├Żch obchodn├Żch modelov. Vo svojej podstate ide op├Ą┼ą o zmenu zaobch├ídzania s d├┤verou alebo o pr├şstup k Peer-to-Peer transakci├ím. Ak by bolo fyzick├ę umenie tokenizovan├ę a autorsk├ę pr├íva garantovan├ę z├íkonom, jeho vyu┼żitie by nadobudlo ├║plne nov├Ż rozmer. Nezab├║dajme, ┼że obr├ízky, hudba, filmy, ─Źasopisy, hry, reklama, dokonca aj obrazy sa dnes konzumuj├║ najm├Ą digit├ílne. V tomto svetle pon├║ka NFT obrovsk├Ż potenci├íl, ktor├Ż ─Źak├í na svoje naplnenie. Prijatie v┼íak mus├ş pr├şs┼ą od zn├ímych umelcov a aj v tomto pr├şpade m├┤┼żu v├Żrazne pom├┤c┼ą predpisy.

Z n├í┼ího poh─żadu je potrebn├í v├Ą─Ź┼íia integr├ícia a teda aj prijatie s decentralizovan├Żmi syst├ęmami. Ak by sme chceli plati┼ą kryptomenami a ┼ít├íty by to pova┼żovali za neleg├ílnu ─Źinnos┼ą alebo by neboli ochotn├ę rie┼íi┼ą potenci├ílne podvody s kryptomenami, k masovej adopcii by nikdy nedo┼ílo. Pou┼ż├şvanie by sa obmedzilo len na nieko─żko scen├írov. ─îisto decentralizovan├ę platby kryptomenami by fungovali len v scen├íri ÔÇťface-to-faceÔÇŁ. Anonymn├ę alebo poloanonymn├ę platby cez internet by boli rizikovej┼íie. Pre ┼íirok├║ verejnos┼ą by mohlo by┼ą ┼ąa┼żk├ę vybudova┼ą si d├┤veru v decentralizovan├ę syst├ęmy, ak by ich org├íny pova┼żovali za nebezpe─Źn├ę alebo nez├íkonn├ę. Ke─Ć bud├║ definovan├ę presn├ę pravidl├í a z├íkony, decentraliz├ícia bude ma┼ą otvoren├ę dvere pre masov├ę prijatie.

Je blockchain naozaj potrebn├Ż?

Ak si ├║─Źastn├şci navz├íjom d├┤veruj├║, potrebuj├║ blockchain? Nepotrebuj├║, preto┼że nez├íle┼ż├ş na tom, kto zapisuje ├║daje do datab├ízy. ─îo ak je ├║─Źastn├şkov viac a navz├íjom si ned├┤veruj├║? Mo┼żnos┼ąou je, ┼że sa v┼íetci dohodn├║ na jednej tretej strane, ktorej bud├║ d├┤verova┼ą. T├íto tretia strana op├Ą┼ą potrebuje len datab├ízu. Blockchain sa najlep┼íie hod├ş do prostredia, v ktorom je ve─ża ├║─Źastn├şkov, ktor├ş si navz├íjom ned├┤veruj├║. Preto je potrebn├ę dosiahnu┼ą v├Ą─Ź┼íinov├Ż konsenzus nad ka┼żd├Żm z├ípisom ├║dajov. ├Ü─Źastn├şci sa musia navz├íjom str├í┼żi┼ą. Defin├şcia decentraliz├ície hovor├ş, ┼że v┼íetci ├║─Źastn├şci s├║ si navz├íjom rovn├ş. Hoci to tak v praxi nie je, existuje snaha pribl├ş┼żi┼ą sa tejto defin├şcii. V decentralizovanom syst├ęme m├┤┼żu ├║─Źastn├şci vst├║pi┼ą kedyko─żvek a mus├ş by┼ą zabezpe─Źen├ę, aby nikto nemal v├Żhodu z toho, ┼że m├í dominantn├ę postavenie. V ide├ílnom pr├şpade by, samozrejme nemala nasta┼ą situ├ícia, ┼że niekto m├í dominantn├ę postavenie. Pravidl├í musia st├íle plati┼ą rovnako pre v┼íetk├Żch.

Pozrime sa na to, ako funguj├║ dne┼ín├ę syst├ęmy. Rozhodnutia o konkr├ętnej technol├│gii a nastaven├ş syst├ęmu m├┤┼żu prij├şma┼ą len t├ş ├║─Źastn├şci, ktor├ş s├║ pr├ştomn├ş na za─Źiatku, alebo t├ş, ktor├ş syst├ęm vlastnia. T├ş, ktor├ş pr├şdu nesk├┤r, musia akceptova┼ą po─Źiato─Źn├Ż stav. To plat├ş pre fungovanie vl├íd aj ve─żk├Żch spolo─Źnost├ş. Vl├ídny apar├ít je na za─Źiatku nejako nastaven├Ż a potom sa len pomaly a neobratne men├ş. Z├ísadn├ę veci sa menia ┼ąa┼żko. Takto to ─Źasto fungovalo cel├ę st├íro─Źia. Ve─żk├ę spolo─Źnosti maj├║ e┼íte ─żah┼íiu poz├şciu, preto┼że syst├ęm buduj├║ tak, aby generoval zisk. V┼íetky ostatn├ę z├íujmy m├┤┼żu ├şs┼ą bokom. Ke─Ć m├í ve─żk├í spolo─Źnos┼ą dostato─Źne ve─żk├Ż sie┼ąov├Ż efekt, m├┤┼że svoje postavenie zneu┼ż├şva┼ą takmer donekone─Źna. Mnoh├ş ─żudia sa rodia do sveta, v ktorom sa o z├íkladnom fungovan├ş rozhodlo u┼ż d├ívno a bez nich. Je ┼ąa┼żk├ę nie─Źo zmeni┼ą, preto┼że syst├ęm je chr├ínen├Ż ve─żkou zotrva─Źnos┼ąou.

Syst├ęm zalo┼żen├Ż na centraliz├ícii sa z├ísadne l├ş┼íi od syst├ęmu, ktor├Ż si ct├ş princ├şpy decentraliz├ície. Rozdiel je najvidite─żnej┼í├ş v definovan├ş pravidiel, mo┼żnosti ich zmeny a prerozde─żovan├ş zdrojov. V centralizovanom ┼ít├ítnom syst├ęme je mo┼żn├ę pravidl├í oh├Żba┼ą a obch├ídza┼ą. Aj ke─Ć je syst├ęm demokratick├Ż, na dodr┼żiavanie pravidiel sa nemo┼żno stopercentne spo─żahn├║┼ą. Ako sme u┼ż povedali, podniky musia len dodr┼żiava┼ą z├íkony a nemusia sa spr├íva┼ą demokraticky. V centralizovan├Żch syst├ęmoch v┼żdy existuj├║ subjekty, ktor├ę zo svojho postavenia nadmerne profituj├║. V ┼ít├ítnom syst├ęme existuj├║ kontroln├ę org├íny, ktor├ę sa tomu sna┼żia zabr├íni┼ą. V spolo─Źnostiach ni─Ź tak├ę neh─żadajte.

Decentralizovan├ę syst├ęmy maj├║ z├íkladn├ę pravidl├í pevne zakotven├ę v zdrojovom k├│de a ├║─Źastn├şci m├┤┼żu kontrolova┼ą ich dodr┼żiavanie. Tieto pravidl├í sa nedaj├║ ob├şs┼ą ani zneu┼żi┼ą. Mo┼żno ich len prija┼ą a pou┼ż├şva┼ą. To sa m├┤┼że t├Żka┼ą aj prerozde─żovania zdrojov. Na z├íkladnej vrstve protokolu Cardano hovor├şme o nat├şvnych minciach ADA, ktor├ę umo┼ż┼łuj├║ vlastni┼ą syst├ęm. Aby syst├ęm pre┼żil, mus├ş protokol vybera┼ą poplatky, ktor├ę potom prerozde─żuje. Vyzbieran├ę poplatky a nov├ę mince z pe┼ła┼żnej expanzie sa poskytn├║ v┼íetk├Żm s├║─Źasn├Żm zainteresovan├Żm stran├ím. Pravidl├í prerozde─żovania s├║ stanoven├ę protokolom a platia rovnako pre v┼íetk├Żch nov├Żch ├║─Źastn├şkov. Dominancia m├┤┼że vznikn├║┼ą len z nadmern├ęho vlastn├şctva minc├ş ADA. To v┼íak ni─Ź nemen├ş na skuto─Źnosti, ┼że v├Ą─Ź┼íinov├Ż dr┼żite─ż minc├ş ADA m├┤┼że oh├Żba┼ą z├íkony protokolu bez toho, aby si to ostatn├ş ├║─Źastn├şci v┼íimli. Transparentnos┼ą a spravodlivos┼ą bud├║ st├íle zachovan├ę.

Pravidl├í protokolu Cardano a rozdelenie moci prostredn├şctvom minc├ş ADA sa t├Żkaj├║ vn├║torn├ęho nastavenia ekonomick├ęho modelu a zabezpe─Źuj├║ fungovanie siete. Tak to robia aj v┼íetky ostatn├ę siete, ako napr├şklad Bitcoin, Ethereum at─Ć. Najd├┤le┼żitej┼íie pravidlo sa v┼żdy t├Żka menovej politiky. Ostatn├ę pravidl├í sa t├Żkaj├║ prenosovej siete, t. j. vytv├írania blokov a overovania transakci├ş. Polo┼żme si teraz ve─żmi k─ż├║─Źov├ę ot├ízky. M├┤┼żu tieto jednoduch├ę pravidl├í protokolu prvej vrstvy zmeni┼ą sp├┤sob fungovania na┼íej spolo─Źnosti? M├┤┼że sa koncept decentraliz├ície dosta┼ą do centralizovan├Żch ┼ítrukt├║r ┼ít├ítov a spolo─Źnost├ş? Je Cardano skuto─Źne najv├Ą─Ź┼íou inov├íciou po internete?

Vezmime to postupne. Z n├í┼ího poh─żadu sa pravidl├í t├Żkaj├║ce sa menovej politiky a transak─Źn├Żch siet├ş prv├Żch vrstiev zdaj├║ by┼ą nedostato─Źn├ę na to, aby sp├┤sobili z├ísadn├Ż rozvrat v spolo─Źnosti. Alternat├şvne transak─Źn├ę siete s vlastn├Żmi mincami nemaj├║ ┼íancu sta┼ą sa z├║─Źtovacou jednotkou alebo masov├Żm prostriedkom v├Żmeny. Aj ke─Ć pripust├şme t├║to mo┼żnos┼ą, st├íle to nevyrie┼íi na┼íe probl├ęmy s d├┤verou v centralizovan├ę subjekty.

V na┼íej spolo─Źnosti bud├║ v┼żdy existova┼ą subjekty, ktor├ę sl├║┼żia viacer├Żm ─żu─Ćom. Nez├íle┼ż├ş na tom, ─Źi hovor├şme o existuj├║cich slu┼żb├ích alebo o novovytvoren├Żch alternat├şvach. V na┼íej spolo─Źnosti bud├║ v┼żdy existova┼ą niektor├ę subjekty poskytuj├║ce verejn├ę slu┼żby a ├║spe┼ín├ę glob├ílne spolo─Źnosti. Ak by sme prestali plati┼ą dane, st├íle by sme museli n├íjs┼ą sp├┤sob, ako financova┼ą ├║dr┼żbu a v├Żstavbu ciest v miestnych oblastiach. ─Żudia bud├║ v┼żdy n├║ten├ş d├┤verova┼ą tret├şm stran├ím, ktor├ę osobne nepoznaj├║ a ktor├Żm nemusia ├║plne d├┤verova┼ą.

Pam├Ąt├íte si, ┼że blockchain sa najlep┼íie hod├ş do prostredia, kde si ─żudia navz├íjom ned├┤veruj├║? D├í sa pou┼żi┼ą aj tam, kde viacer├ş ─żudia potrebuj├║ d├┤verova┼ą jedn├ęmu subjektu. Tretie strany m├┤┼żu ma┼ą dominantn├ę postavenie z h─żadiska rozhodovacej pr├ívomoci t├Żkaj├║cej sa im zveren├Żch finan─Źn├Żch prostriedkov. ─îo sa m├┤┼że zmeni┼ą, je vy┼í┼íia transparentnos┼ą, a t├Żm aj vy┼í┼íia ┼íanca, ┼że rozhodovacia pr├ívomoc nebude zneu┼żit├í.

Ak by sme sa obmedzili na transak─Źn├║ sie┼ą, tretia strana by v podstate len zverejnila svoju adresu, na ktor├║ by ─żudia posielali finan─Źn├ę prostriedky. Akon├íhle by tretia strana mala finan─Źn├ę prostriedky, mohla by si s nimi robi┼ą, ─Źo by chcela. V krajin├ích s vysokou mierou korupcie a neschopnos┼ąou potresta┼ą podvodn├şkov by to fungovalo podobne ako dnes. Zmena by bola zanedbate─żn├í. D├┤vera sa d├í zneu┼żi┼ą. Pam├Ąt├íte si, ke─Ć si Alica a Bob chceli vymeni┼ą akcie a mince ADA? Inteligentn├ę kontrakty n├ím umo┼żnia vytvori┼ą nov├ę alternat├şvne obchodn├ę modely. Pr├ívomoci naklada┼ą s vyzbieran├Żmi prostriedkami sa daj├║ obmedzi┼ą a dokonca sa d├í zabezpe─Źi┼ą, aby sa prostriedky vr├ítili ─żu─Ćom, ak nebud├║ splnen├ę ur─Źit├ę podmienky. V├Żstavba novej dia─żnice m├┤┼że by┼ą navrhnut├í ako p├┤┼żi─Źka. Stavebn├şk si od ─żud├ş po┼żi─Źiava a s─żubuje, ┼że peniaze vr├íti, ke─Ć bude cesta v prev├ídzke. Bude sa vybera┼ą m├Żto, ktor├ę sa pou┼żije na splatenie dlhu. ─Żudia sa m├┤┼żu rozhodn├║┼ą sponzorova┼ą v├Żstavbu dia─żnice v├Żmenou za to, ┼że dostan├║ do┼żivotn├║ mo┼żnos┼ą pou┼ż├şva┼ą ju zadarmo. Dostan├║ ┼żet├│n spojen├Ż s ich identitou, ktor├Ż im umo┼żn├ş pou┼ż├şva┼ą dia─żnicu. Zmluva medzi stavite─żom a ─żu─Ćmi m├┤┼że by┼ą zlo┼żit├í, ale inteligentn├ę zmluvy umo┼ż┼łuj├║ o┼íetri┼ą v┼íetky mo┼żn├ę scen├íre.

Prijatie decentralizovan├Żch technol├│gi├ş si bude vy┼żadova┼ą zmenu myslenia a h─żadanie nov├Żch sp├┤sobov fungovania spolo─Źnosti. M├┤┼że to vies┼ą k nov├ęmu definovaniu spolo─Źenskej zmluvy medzi nami a vl├ídami. Technol├│gie n├ím poskytuj├║ mo┼żnosti, pre ktor├ę je u┼żito─Źn├ę h─żada┼ą uplatnenie. V├Żvoj technol├│gi├ş sa nikdy nezastav├ş, tak┼że po─Źet pr├şle┼żitost├ş pre aplik├ície bude narasta┼ą. Decentraliz├ícia sa nezastav├ş pri menovej politike a transak─Źnej sieti. Inteligentn├ę zmluvy roz┼íiruj├║ mo┼żnosti decentraliz├ície v tom zmysle, ┼że m├┤┼żu upravova┼ą pravidl├í pod─ża potreby na dan├Ż ├║─Źel. To je ve─żmi siln├Ż koncept a v istom zmysle men├ş pravidl├í hry. ─Żudia sa m├┤┼żu dohodn├║┼ą na pravidl├ích a potom sa spolieha┼ą na to, ┼że sie┼ą zabezpe─Ź├ş, aby nikto z ├║─Źastn├şkov pravidl├í nezmenil. Nikto nie je schopn├Ż zastavi┼ą zmluvu po jej nasaden├ş alebo zabr├íni┼ą ├║─Źastn├şkom v interakcii s ┼łou. Nez├íle┼ż├ş na tom, ─Źi ide o zmluvu medzi dvoma ├║─Źastn├şkmi alebo medzi ob─Źanmi a ├║radom.

Decentraliz├ícia m├í rozhodne potenci├íl naru┼íi┼ą fungovanie s├║─Źasn├Żch centralizovan├Żch subjektov. Je v┼íak nevyhnutn├ę pokra─Źova┼ą vo v├Żvoji t├Żchto technol├│gi├ş a nenecha┼ą sa brzdi┼ą drah├Żmi a pomal├Żmi transakciami. Druh├ę vrstvy s├║ absol├║tnou nevyhnutnos┼ąou a st├íle sme na za─Źiatku. Je potrebn├ę prida┼ą ─Ćal┼íie funkcie, ktor├ę umo┼żnia lep┼íie prepojenie s fyzick├Żm svetom, existuj├║cimi syst├ęmami a napokon aj s centralizovan├Żmi subjektmi.

Cardano m├┤┼że by┼ą skuto─Źne jednou z najv├Ą─Ź┼í├şch inov├íci├ş po internete, preto┼że rozv├şja koncept decentraliz├ície. Tak├Żchto projektov je, samozrejme viac, ale Cardano na to ide prostredn├şctvom odborn├ęho v├Żskumu a vyv├şja sa met├│dami zalo┼żen├Żmi na d├┤kazoch. To samozrejme nie je z├írukou, ┼że ide o najlep┼í├ş sp├┤sob, ale pravdepodobnos┼ą je pomerne vysok├í. Projekty si navz├íjom nekonkuruj├║ z h─żadiska cie─żov. Technol├│gia je nestrann├í. Prial by som si, aby sme to mohli vidie┼ą aj na komunitnej ├║rovni.

Potrebujeme blockchain? ├üno, ak chceme uskuto─Źni┼ą z├ísadn├║ zmenu v spolo─Źnosti. Na┼ía d├┤vera v tretie strany kles├í a v┼íetci vieme, ┼że potrebujeme zmenu. Teraz m├íme technol├│giu, ktor├í dok├í┼że zabezpe─Źi┼ą d├┤veru nielen medzi dvoma ├║─Źastn├şkmi, ale aj medzi skupinou ├║─Źastn├şkov alebo medzi nami v┼íetk├Żmi. Je len na n├ís, ako ju vyu┼żijeme.

Záver

V├Żvoj nov├Żch technol├│gi├ş ovplyv┼łuje spolo─Źnos┼ą. N├ístup internetu bol pomal├Ż, ale dnes je v komunik├ícii medzi ─żu─Ćmi ├║plne dominantn├Ż. Anal├│gov├í ├ęra sa skon─Źila a my u┼ż d├ívno ┼żijeme v digit├ílnom veku. Decentraliz├íciu mo┼żno pova┼żova┼ą za ─Ćal┼í├ş krok, ktor├Ż umo┼żn├ş e┼íte v├Ą─Ź┼í├ş rozvrat na ├║rovni pe┼łaz├ş, majetku, fungovania ┼ít├ítu a h─żadania glob├ílneho konsenzu v ot├ízkach t├Żkaj├║cich sa celej plan├ęty. Umo┼ż┼łuje n├ím to skuto─Źnos┼ą, ┼że m├íme mo┼żnos┼ą nanovo nastavi┼ą pravidl├í fungovania spolo─Źnosti. Tak├íto pr├şle┼żitos┼ą neprich├ídza ─Źasto a my m├íme to ┼í┼ąastie, ┼że m├┤┼żeme by┼ą pri tom. Je to pomerne ve─żk├í zodpovednos┼ą a bolo by na prospech n├ís v┼íetk├Żch, keby sme ju zvl├ídli spr├ívne.


(Nap├şsal @Cardanians.io) - preklad @Martin.M
P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Is Cardano the biggest innovation after the Internet?