­č窭čç░ Staking v Cardane je dostupn├Ż pre v┼íetk├Żch

Staking v Cardane je dostupn├Ż pre v┼íetk├Żch

Decentraliz├ícia blockchainov├Żch siet├ş je zlo┼żit├í t├ęma. V tomto ─Źl├ínku sa budeme venova┼ą tomu, pre─Źo je nevyhnutn├ę u─żah─Źi┼ą ─żu─Ćom ├║─Źas┼ą na decentraliz├ícii siete. Budeme sk├║ma┼ą vyhliadky decentraliz├ície Cardano s Bitcoinom a Ethereom.

Práca v blockchain sieti

Jednoducho povedan├ę, decentraliz├ícia je o rozdelen├ş moci medzi ─Źo najv├Ą─Ź┼í├ş po─Źet ├║─Źastn├şkov. Distribuovan├í sie┼ą sa sklad├í z jednotliv├Żch uzlov, ktor├ę v┼íak m├┤┼żu ma┼ą r├┤zne funkcie. Dokonca aj uzly s rovnakou funkciou m├┤┼żu ma┼ą v sieti r├┤zne poz├şcie z h─żadiska moci. Decentraliz├ícia siet├ş blockchain je v┼żdy zalo┼żen├í na zdroji s ur─Źitou trhovou hodnotou. V pr├şpade siet├ş PoW je to najm├Ą kombin├ícia energie a hardv├ęru ASIC, v pr├şpade siet├ş PoS s├║ to mince projektu. Je preto jasn├ę, ┼że ├║─Źastn├şci si nikdy nebud├║ ├║plne rovn├ş. Bohat┼í├ş ─żudia si m├┤┼żu za peniaze k├║pi┼ą v├Ą─Ź┼íiu rozhodovaciu pr├ívomoc v sieti (─Źi u┼ż na ├║rovni konsenzu siete alebo rozhodovania o projekte). Ak je v├Żznamn├í ─Źas┼ą rozhodovacej moci v ruk├ích nieko─żk├Żch jednotlivcov, m├┤┼żeme hovori┼ą o istej forme centraliz├ície. Pomer medzi osobami, ktor├ę rozhoduj├║, a ostatn├Żmi ├║─Źastn├şkmi definuje kvalitu decentraliz├ície.

Pre─Źo by sa ─żudia mali chcie┼ą zapoji┼ą do decentraliz├ície? Ka┼żd├í blockchainov├í sie┼ą m├í syst├ęm ekonomick├Żch stimulov a m├┤┼że odme┼łova┼ą t├Żch, ktor├ş vykon├ívaj├║ ur─Źit├║ pr├ícu v z├íujme siete. T├║┼żba pracova┼ą pre sie┼ą a by┼ą za to odme┼łovan├Ż je to, ─Źo rob├ş siete decentralizovan├Żmi a bezpe─Źn├Żmi. Siete blockchain s├║ glob├ílne a maj├║ amb├şciu sta┼ą sa alternat├şvou k s├║─Źasn├Żm finan─Źn├Żm slu┼żb├ím a peniazom. V ide├ílnom pr├şpade by teda pre sie┼ą mali pracova┼ą prakticky v┼íetci, ktor├ş zdie─żaj├║ rovnak├ę ide├íly. Jednotliv├ę siete sa v mnohom l├ş┼íia, pokia─ż ide o to, koho a ako dok├í┼żu zamestna┼ą a odmeni┼ą.

Staking je nov├í forma ┼ąa┼żby

Sie┼ą bude decentralizovanej┼íia, ak bude pre jednotlivcov lacn├ę a technicky jednoduch├ę zapoji┼ą sa. Dovol├şme si tvrdi┼ą, ┼że Cardano je z h─żadiska mo┼żnosti podie─ża┼ą sa na decentraliz├ícii siete najintegrovanej┼íia sie┼ą. Je zrejm├ę, ┼że nie ka┼żd├Ż na tejto plan├ęte bude prev├ídzkova┼ą plnohodnotn├Ż uzol alebo ASIC miner. Technologick├í zlo┼żitos┼ą a vysok├ę vstupn├ę n├íklady by nemali by┼ą prek├í┼żkou zapojenia sa do decentraliz├ície.

Sie┼ą Cardano m├í prev├ídzkovate─żov poolov, ktor├ş tvoria skupinu v├Żrobcov blokov. Ide o skupinu odborn├şkov, ktor├ş vedia prev├ídzkova┼ą pln├ę uzly a vedia ich zabezpe─Źi┼ą. V├Żroba blokov je zodpovedn├í ─Źinnos┼ą a rozhodne nie je pre ka┼żd├ęho. T├íto exkluz├şvna skupina m├í relat├şvne vysok├║ rozhodovaciu pr├ívomoc, ale ich moc nie je neobmedzen├í. D├┤veru si treba zasl├║┼żi┼ą.

V ka┼żdom demokratickom syst├ęme by mal existova┼ą ur─Źit├Ż syst├ęm kontroly a mo┼żnos┼ą oslabenia poz├şcie jednotlivcov, ktor├ş si svoju pr├ícu nevykon├ívaj├║ dobre. V sieti Cardano maj├║ t├║to moc v┼íetci dr┼żitelia ADA, ktor├ş m├┤┼żu svoje mince, t. j. svoju rozhodovaciu moc, delegova┼ą na skupinu, ktor├║ si dobrovo─żne zvolia.

Deleg├íti nemusia prev├ídzkova┼ą cel├Ż uzol. Potrebuj├║ len pe┼ła┼żenku (ide├ílne HW pe┼ła┼żenku), aby mali rozhodovaciu pr├ívomoc v sieti. Deleg├íti dokonca nenes├║ ┼żiadne riziko spojen├ę so stratou minc├ş, preto┼że Cardano nem├í slashing (mo┼żnos┼ą odobra┼ą mince niekomu, kto sa nespr├íval v s├║lade so z├íujmami siete). Ak pool nevykon├íva svoju pr├ícu dobre, ─żudia deleguj├║ mince do in├ęho poolu, ─Źo je pre prev├ídzkovate─ża poolu dostato─Źn├Ż trest.

Riziko je ─Ćal┼í├şm faktorom, ktor├Ż m├┤┼że ─żud├ş odradi┼ą. ┼Ąa┼żba PoW v Bitcoine je v podstate podnikanie. To znamen├í, ┼że ak jednotlivec nie je schopn├Ż zn├í┼ía┼ą riziko spojen├ę s ┼ąa┼żbou a rob├ş ju vo vysoko konkuren─Źnom prostred├ş, nem├┤┼że sieti nijako v├Żznamne pom├┤c┼ą a je n├║ten├Ż prenecha┼ą rozhodovaciu pr├ívomoc niekomu in├ęmu.

┼Ąa┼żba PoW je nielen vysoko vylu─Źuj├║ca, ale aj nespravodliv├í. Ve─żk├ş hr├í─Źi si ako ve─żk├ş odberatelia m├┤┼żu ─żah┼íie vyjedna┼ą z─żavy od dod├ívate─żov energie a v├Żrobcov ASIC minerov. M├┤┼żu dokonca vyjedn├íva┼ą s poolmi o vy┼í┼í├şch odmen├ích za to, ┼że na nich deleguj├║ hash rate. Men┼í├ş hobby ban├şci s├║ vo v├Żraznej nev├Żhode. Okrem toho sa ┼ąa┼żba centralizuje tam, kde s├║ na to lep┼íie podmienky. Kedysi to bola ─î├şna, teraz s├║ to USA.

Siete PoS s├║ spravodlivej┼íie, preto┼że neposkytuj├║ ve─żk├Żm hr├í─Źom skryt├║ konkuren─Źn├║ v├Żhodu v podobe mo┼żnosti z├şska┼ą v├Żhodu. Protokoly kontroluj├║ staking vr├ítane v┼íetk├Żch odmien. V┼íetko je transparentn├ę a automatizovan├ę.

V ekosyst├ęme Cardano nie je definovan├í spodn├í hranica stakingu. Na delegovanie do poolu v├ím doslova sta─Ź├ş nieko─żko minc├ş ADA. Hodnota minc├ş ADA je v┼íade na svete rovnak├í, tak┼że neexistuje ┼żiadne geografick├ę obmedzenie. To ist├ę plat├ş aj pre Ethereum. Je tu v┼íak jeden h├í─Źik. Ethereum nepracuje s konceptom poolov na ├║rovni protokolu. Ka┼żd├Ż, kto sa chce sta┼ą valid├ítorom, mus├ş spusti┼ą vlastn├Ż plnohodnotn├Ż uzol a ma┼ą 32 ETH. Tieto po┼żiadavky s├║ pomerne n├íro─Źn├ę a pre mnoh├Żch ─żud├ş robia staking nedostupn├Żm. 32 ETH je ve─ża pe┼łaz├ş a zv├Żhodn├ş t├Żch, ktor├ş pri┼íli sk├┤r.

─Żudia s men┼í├şm po─Źtom minc├ş ETH musia d├┤verova┼ą tretej strane, aby za nich mince stakovala. Pr├şpadne m├┤┼żu pou┼żi┼ą decentralizovanej┼íie rie┼íenie. V ka┼żdom pr├şpade v┼íak uzol v┼żdy obsluhuje ─Źlovek, ktor├Ż sa m├┤┼że dopusti┼ą ch├Żb, ─Źi u┼ż ├║myselne alebo n├íhodne. Protokol Ethereum blokuje mince a m├┤┼że ich odobra┼ą t├Żm, ktor├ş sa nespr├ívaj├║ v s├║lade so z├íujmami siete. Majitelia ETH nes├║ riziko a musia d├┤verova┼ą tretej strane, ┼że delegovan├║ moc nezneu┼żije.

Extern├í energia vs. nat├şvne mince

Konsenzus PoW je postaven├Ż na potrebe spotreby energie a n├íkupu drah├ęho hardv├ęru. ┼Ąa┼żba je len pre bohat├Żch. Navy┼íe jednotlivec, ktor├Ż si m├┤┼że dovoli┼ą k├║pi┼ą jeden ASIC miner, nem├í ┼íancu konkurova┼ą podnikate─żom, ktor├ş stavaj├║ ┼ąa┼żobn├ę haly s desiatkami tis├şc kusov ┼ąa┼żobn├ęho zariadenia. Drah├Ż hardv├ęr ASIC je s├║─Źas┼ąou zabezpe─Źenia siete, ale z├írove┼ł rob├ş z ┼ąa┼żby exkluz├şvnu z├íle┼żitos┼ą.

Siete PoW vyu┼ż├şvaj├║ 2 vz├ícne zdroje, mince BTC a energiu. ┼Ąa┼żiari si kupuj├║ energiu a n├íklady na ┼łu uhr├ídzaj├║ prostredn├şctvom z├şskan├Żch minc├ş BTC. Be┼żn├Ż dr┼żite─ż BTC nem├í v sieti ┼żiadnu moc, preto┼że BTC mince s├║ len odmenou pre ┼ąa┼żiarov a nie zdrojom pou┼ż├şvan├Żm na distrib├║ciu energie. V├Żhodou je, ┼że sie┼ą je z├ívisl├í od extern├ęho fyzick├ęho zdroja. T├íto v├Żhoda sa v┼íak t├Żka len bezpe─Źnosti siete. Z h─żadiska decentraliz├ície je to sk├┤r ve─żk├í nev├Żhoda. Nie je mo┼żn├ę zapoji┼ą sa do ┼ąa┼żby r├Żchlo a lacno. Hlavne nie je mo┼żn├ę zaru─Źi┼ą zisk.

Bohat├ş a ve─żk├ş ┼ąa┼żiari si tak v sieti udr┼żiavaj├║ siln├ę postavenie. S ka┼żdou z├şskanou odmenou m├┤┼żu ─żahko roz┼íirova┼ą svoje podnikanie, tak┼że ich moc neust├íle rastie. Desa┼ątis├şc ASICov v ruk├ích jedn├ęho ┼ąa┼żiara predstavuje v├Ą─Ź┼íiu silu ako rovnak├ę mno┼żstvo zariaden├ş v ruk├ích 10 000 jednotliv├Żch ┼ąa┼żiarov. Zatia─ż ─Źo podnikate─ż si m├┤┼że za odmenu k├║pi┼ą nov├Ż ASIC miner ka┼żd├Ż de┼ł, jednotliv├Żm ┼ąa┼żiarom to m├┤┼że trva┼ą relat├şvne dlho, dokonca aj roky. V syst├ęme PoW bohat├ş bohatn├║ r├Żchlej┼íie.

V ekosyst├ęme Cardano s├║ mince ADA priamo vz├ícnym zdrojom, ktor├Ż sa pou┼ż├şva na rozdelenie rozhodovacej moci. Tento syst├ęm je ove─ża zrozumite─żnej┼í├ş. Ka┼żd├Ż, kto si k├║pi mince ADA, m├í pr├ívo podie─ża┼ą sa na bezpe─Źnosti siete (zvy┼íuje dopyt po minciach) aj na decentraliz├ícii (─Ź├şm viac rastie distrib├║cia minc├ş ADA, t├Żm viac rastie decentraliz├ícia).

Je geni├ílne spoji┼ą bezpe─Źnos┼ą siete s vysok├Żm stup┼łom decentraliz├ície. Decentraliz├ícia aj sie┼ąov├í bezpe─Źnos┼ą sa musia ┼ík├ílova┼ą s rast├║cim po─Źtom pou┼ż├şvate─żov. V s├║─Źasnosti m├í sie┼ą Cardano tis├şc akt├şvnych producentov blokov (poolov) a viac ako mili├│n deleg├ítov. Ak prijatie vzrastie 10x, malo by by┼ą akt├şvnych 10 tis├şc poolov a 10 mili├│nov deleg├ítov. Nemalo by sa sta┼ą, ┼że po─Źet deleg├ítov bude r├ís┼ą a po─Źet poolov klesa┼ą. V pr├şpade Bitcoinu m├┤┼żeme pozorova┼ą, ┼że k├Żm po─Źet dr┼żite─żov BTC rastie, po─Źet poolov je kon┼ítantn├Ż alebo kles├í. ┼Ąa┼żba sa ─Źoraz viac centralizuje a profesionalizuje.

V ekosyst├ęme Cardano s├║ odmeny proporcion├ílne pre v┼íetk├Żch. Preto ve─żk├ş hr├í─Źi nemaj├║ ┼żiadnu v├Żhodu oproti men┼í├şm. Ka┼żd├Ż jednotliv├Ż ADA z├şskan├Ż ako odmena za staking sa automaticky zapo─Ź├ştava do celkov├Żch vkladov deleg├íta. Ve─żk├ş hr├í─Źi dost├ívaj├║ v├Ą─Ź┼íiu odmenu, preto┼że stavia v├Ą─Ź┼íie mno┼żstvo minc├ş. Nem├┤┼żu v┼íak z├şska┼ą skryt├║ v├Żhodu alebo inak oslabi┼ą men┼í├şch hr├í─Źov, ktor├ş dost├ívaj├║ propor─Źne rovnak├║ odmenu. Sila ve─żk├Żch rastie rovnako r├Żchlo ako sila mal├Żch. Ak m├í jeden pou┼ż├şvate─ż 10 000 ADA a desa┼ą pou┼ż├şvate─żov m├í po 1 000 ADA, odmeny s├║ v podstate rovnak├ę, rozhodovacia sila.

Záver

Ak by do┼ílo k bitcoiniz├ícii, nieko─żko ┼ąa┼żiarov a ve─żk├Żch prev├ídzkovate─żov poolov by ovl├ídalo cel├║ sie┼ą. T├Żm by sme sa ist├Żm sp├┤sobom vr├ítili k fiat syst├ęmu, kde pou┼ż├şvatelia pe┼łaz├ş musia d├┤verova┼ą tretej strane. Rozdiel je len v tom, ┼że v pr├şpade pe┼łaz├ş d├┤verujeme jednej konkr├ętnej in┼ítit├║cii. V pr├şpade USD ─żudia d├┤veruj├║ FED-u. V pr├şpade Bitcoinu je to st├íle ur─Źit├í skupina ─żud├ş. Ako sme v┼íak nap├şsali na za─Źiatku, st├íle ide o rozumn├Ż pomer. V pr├şpade decentralizovan├Żch siet├ş by sme mali v┼żdy trva┼ą na tom, ┼że ─Ź├şm menej moci maj├║ jednotlivci, t├Żm lep┼íie.

Ak by hypoteticky do┼ílo ku kardaniz├ícii, ka┼żd├Ż jednotliv├Ż dr┼żite─ż mince ADA by mal mal├Ż k├║sok rozhodovacej moci. V ekosyst├ęme bud├║ v┼żdy existova┼ą jednotlivci s v├Ą─Ź┼í├şm po─Źtom minc├ş, ktor├ş bud├║ ma┼ą v├Ą─Ź┼íiu rozhodovaciu pr├ívomoc. Ak bude existova┼ą ve─żk├Ż po─Źet men┼í├şch dr┼żite─żov a ich celkov├í rozhodovacia pr├ívomoc bude v├Ą─Ź┼íia ako napr├şklad 60 %, st├íle bude plati┼ą, ┼że rozhodovac├şmi org├ínmi s├║ jednotlivci, nie exkluz├şvna skupina. Podobne ako v pr├şpade PoW ide o primeran├Ż pomer. PoS a PoW s├║ si relat├şvne podobn├ę, pokia─ż ide o udr┼żanie rozhodovacej pr├ívomoci. PoS m├í hlavn├║ v├Żhodu v tom, ┼że je inkluz├şvnej┼íia.

─Żudia sa ─żah┼íie zap├íjaj├║ do stakingu ako do ┼ąa┼żby. V mojej oblasti ve─ża ─żud├ş stavia, ale nikto netop├ş. Pozn├ím dokonca viac v├Żrobcov blokov. To v podstate znamen├í, ┼że ja a moji priatelia decentralizujeme Cardano. Nikto z n├ís sa nepodie─ża na decentraliz├ícii Bitcoinu. Nie preto, ┼że by sme nechceli, ale preto, ┼że je to drah├Ż a riskantn├Ż proces. Ethereum je tie┼ż sie┼ą PoS, ale kladie ve─ża po┼żiadaviek na pou┼ż├şvate─żov, ktor├ş sa chc├║ podie─ża┼ą na decentraliz├ícii.

Decentraliz├ícia siete Cardano m├í potenci├íl r├ís┼ą, zatia─ż ─Źo decentraliz├ícia Bitcoinu ─Źasom neust├íle kles├í. Ethereum prech├ídza na PoS, tak┼że by bolo nespravodliv├ę posudzova┼ą, ak├Żm smerom sa decentraliz├ícia bude ubera┼ą. Op├şsali sme v┼íak ur─Źit├ę nev├Żhody v porovnan├ş s Cardanom, ktor├ę vn├şmame. Neznamen├í to, ┼że Ethereum je hor┼íie ako Cardano. Treba ho vn├şma┼ą ako in├║ sie┼ą s odli┼ín├Żmi vlastnos┼ąami a len ─Źas uk├í┼że, ktor├Ż syst├ęm si lep┼íie udr┼ż├ş vysok├║ ├║rove┼ł decentraliz├ície.


(Nap├şsal @Cardanians.io) - preklad @Martin.M
P├┤vodn├Ż ─Źl├ínok: Staking on Cardano is affordable for all | Cardanians